در آنجا نماند . طارق بر طليطله مستولى شد و بر جان آن گروه از ساكنانش كه در شهر مانده بودند ببخشود و چند كليسا را برايشان باقى گذاشت و كشيشان را در اجراى مراسم دينى خود آزادى داد و مسيحيان گوتى و رومى را نيز اجازت داد كه شعائر دينى و مراسم مذهبى خود برپاى دارند . فرمانروايى شهر را نيز به اوپاس مطران سابق و به برادر وتيزا سپرد .
طارق همچنان به سمت شمال پيش مىرفت تا از قشتاله گذشت و پس از طى كوهها و درههاى صعب العبور به ليون رسيد و بقاياى گوتها را تا استرقه فرارى داد .
آنان خود را به جليقيه رسانيدند و در كوههاى مرتفع آن متوارى شدند . طارق كوههاى اشتوريش ( استورياس ) « 20 » را نيز پشت سر نهاد و همچنان مىرفت تا به مرز خيخون ، در ساحل خليج بسكونيه ( غسقونيه ) رسيد . اينجا پايان پيشروى او و نهايت فتوحاتش بود . امواج اقيانوس مانع پيشرفت او بود . از سوى موسى بن نصير فرمان رسيد كه فتوحات خويش متوقف كرده به طليطله بازگردد . و از آن وقت كه قدم به خاك اسپانيا نهاد تا آنگاه كه به نهايت آن رسيد يك سال بود .
در اينكه چه چيز باعث شد كه موسى بن نصير طارق را فرمان متوقف كردن فتوحات خود دهد ، ميان مورخان اختلاف است . بعضى مىگويند موسى بن نصير نمىخواست فرماندهء زيردست او تا اين درجه به كاميابى رسد و چون چنان ديد اعجابش به حسد بدل شد و از آن ترسيد كه مبادا حصول آن فتح عظيم را به نيروى طارق بدانند و كس از او ياد نكند . برخى ديگر مىگويند سبب آن بود كه طارق با دستورهاى فرمانده خود مخالفت مىكرد . « 21 » موسى بن نصير گفته بود چون به قرطبه
هامش
( 20 ) . در روايات عربى آمده است كه چون طارق به مدينة المائده در آن سوى جبال آستورياس رسيد به مائدهء ( ميزى كه بر روى آن غذا مىخورند ) سليمان بن داود دست يافت . اين مائده از زبرجد سبز بود و سيصد و شصت و پنج پايه داشت . گويند كه اين مائده را روميان از مشرق يا بيت المقدس در جنگ به غنيمت گرفته با خود به روم برده بودند . چون گوتها روم را تصرف كردند آن مائده را به غنيمت گرفته به اسپانيا بردند و چون اسپانيا فتح شد به دست عربها افتاد . ابن اثير مىگويد يكى از ملوك اسپانيا در عهد واندالها در بيت المقدس به جنگ رفت و آن مائده در شمار غنايم جنگى او بود . ج 4 / ص 212 . قول صاحب روض المعطار همانند قول مورخان فرنگ است كه مىگويند اين مائده از نفائس اموال ملوك گوت است و عربها آن را در كليساى طليطله يافتند و اين قول معقولتر است . روض المعطار ، ص 5 .
( 21 ) . اين روايت ابن عبد الحكم است . ص 207 . و نيز صاحب اخبار مجموعه ، ص 15 و ابن القوطيه ،