آتش زدن كشتيهايى است كه طارق سپاه خود را با آنها از ساحل افريقيه به ساحل اندلس آورد . پيش از اين دانستيم كه كنت يوليان در آن هنگام كه عربها براى يك حملهء اكتشافى به سردارى طريف بن مالك عزم اندلس داشتند چند كشتى در اختيار ايشان نهاد . همچنين طارق نيز با چند كشتى سپاهيان خود را از آب گذر داد . اينجا سخن از اين است كه چون سپاهيان طارق در خشكى جاى گرفتند ، فرمان داد همهء كشتيها را به آتش كشند : كشتيهايى كه با آنها از افريقيه به اندلس آمده بودند . طارق از آنرو دست به چنين عملى زد كه لشكريان خود را به جنگ تا سرحد مرگ وادارد و خيال هرگونه واپس نشستن يا فرار از ميدان جنگ را از سرشان به در نمايد . اما اين تا چه حد ممكن است حقيقت داشته باشد ؟ همهء روايات اسلامى كه از فتح اندلس سخن مىگويند ، از اين واقعه هيچ نمىگويند . تنها در يك مورد آن هم در نزهة المشتاق ادريسى « 16 » به هنگام سخن از جغرافياى اندلس ، ادريسى مىگويد : چون طارق لشكريان خود را از آب عبور داد فرمان داد كشتيها را بسوزانند . پارهاى از مورخين مسيحى متأخر نيز كه اين واقعه را نقل كردهاند به ظن قوى از ادريسى گرفتهاند . از اين مورد كه بگذريم ديگر منابع اسلامى در اين باب كاملا سكوت اختيار كردهاند .
مىتوان گفت كه سخنرانى منسوب به طارق خود مؤيد اين روايت باشد ، زيرا سخن خود را چنين آغاز مىكند : « اى مردم به كجا توانيد گريخت ؟ دريا در پشت سر شماست و دشمن روبهرويتان . به خدا سوگند چارهاى جز شكيبايى و پايدارى نداريد » . يعنى چنان مىنمايد كه لشكر فاتح راههاى بازگشت به ساحل افريقيه را بر روى خود بسته است . به عبارت ديگر كشتيهايى را كه با آنها درياى ميان افريقيه و اندلس را طى نموده از ساحل دور كرده است . البته براين سخنرانى نمىتوان از جهت تاريخى به عنوان يك سند كه در آن هيچ شائبهء ترديد نباشد اعتماد كرد ، ولى اگر طارق سخنانى به اين مضمون گفته باشد دليل براين است كه كشتيها از آن كنت يوليان بوده و در همهء اوقات تحت تصرف غازيان مسلمان نبوده است .
با همهء اينها روايت شريف ادريسى در اين باب كه طارق كشتيها را به آتش كشيده امر محالى نيست ، زيرا يك عمل قهرمانى است كه با خصايص و سجاياى فاتح
هامش
( 16 ) . الادريسى ، نزهة المشتاق فى اختراق الافاق . طبعة رم . ص 178 .