مسلمانان اسپانيايى بودند . اين طبقه ميان طبقات متوسط و مرفه جاى داشتند . در ميان اين طبقه افراد كثيرى از مردم صاحبجاه و صاحبنفوذ و توانگر وجود داشتند .
مولدين با آنكه مسلمان بودند ولى نسبت به مسلمانان اصلى از اعتبار كمترى برخوردار بودند . اينان اغلب بردگان يا به بردگى گرفتهشدگان گوتى بودند كه براى به دست آوردن آزادى خود به اسلام گرويده بودند . شمار مولدين روى در فزونى داشت .
مخصوصا از آغاز حكومت عبد الرحمان بن الحكم بسيارى از مسيحيان معاهد اسلام آوردند . و اين به هنگامى بود كه حكومت قرطبه فشار خود را بر آنان كه در ايام فتنهها و شورشها قصد تيز كردن آتش انقلاب را داشتند ، فزونى بخشيده بود . بارى ، از اوايل قرن نهم ميلادى هر روز بر تعداد آنان افزوده مىشد . مولدين در ظل خلافت الناصر و پسرش حكم به صورت اقليت بزرگى درآمده بودند و در ميان امم اندلسى جايى اشغال كرده بودند .
اما طبقهء بردگان در آن اعصار مركب از كارگرانى بودند كه غالبا ملحق به زمين مزروعى بودند . اين نظام بردگى در ايام تسلط گوتها رواج داشت و در ايامى كه اسلام به اندلس آمد اين بردگان داراى حقوق اجتماعى و سياسى شدند و بسيارى از صور قديم بردگى لغو شد . يكى از مواد ملغىشده قانونى بود كه به سرور برده اجازه مىداد كه حق دارد او را بكشد يا زنده بگذارد يا بفروشد . به اين طبقهء غيرآزادگان طبقهء صقالبه و خواجگان ملحق بودند . ولى اينان در جامعه داراى مكانتى عالى بودند و در دستگاه حكومت و دربار صاحب نفوذ . از ميان آنان زعما و سردارانى كه به درجات مهمى رسيدند ، ظهور كردند كه بعدها در حوادث اندلس پس از ضعف خلافت صاحب شأن و مقام ارجمندى گرديدند .
در كنار اين طبقات مختلفه كه ملت اندلس از آنان به وجود آمده بود همواره طبقهء مسيحيان معاهد كه در ظل حكومت اسلامى صاحب حقوقى بودند ، زندگى مىكردند . در شهرهاى اندلس اقليتهاى بزرگى زندگى مىكردند و در بعضى از شهرها اين اقليتها داراى مكانتى خاص بودند و بسيارى از افراد آنها در حكومت و لشكر صاحب درجات و مراتب مهم بودند و ما پيش ازين برخى از احوال اين طبقه و موقعيتهاى آن را بازنموديم . نبايد فراموش كرد كه يكى از اين اقليتها اقليت يهود بود . از آغاز فتح اندلس با يهوديان در نهايت رفق و مدارا رفتار مىشد . كارهاى بازرگانيشان رونق گرفت
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 503
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٥٠٣