و جاءنا وارث المعالى * ليثبت الملك فى نصابه
بشرنا سيد البرايا * بنعمة اللّه فى كتابه .
هشام المؤيد در سال 354 ه / 965 م از مادرزاده شد و ما خواهيم گفت كه بعدها مادر او جعفر يا صبح ، آن زن ناوارى بر صحنهء حوادث چه نقش مهمى بازى كرد .
حكم چنان كه در روايات وصفش كردهاند رنگى سفيد آميخته به سرخى داشت .
چشمانش درشت و سياه و وسط بينىاش برآمده بود . صدايى رسا داشت و ساقهايى كوتاه و اندامى ستبر و گردنى كلفت و بازوانى قوى و در رفتن مىلنگيد « 24 » .
عصر حكم المستنصر از اعصار درخشان تاريخ اندلس بود . در عصر او علوم و ادبيات شكوفا شد . در قرطبه كتابخانهاى عظيم تأسيس كرد كه از حيث وسعت و تنوع كتابهايش يكى از بزرگترين كتابخانههاى قرون وسطى بود .
اين امر پيش از هر چيز به شخصيت خود حكم و سجاياى ممتاز علمى او بازمىگردد . به اين شخصيت و سجيت غالب مورخان اندلسى اشارت كردهاند و از شوق او به جمعآورى كتب حكايتها آوردهاند . اين شوق و علاقه سبب شد كه براى كتابخانههاى اندلس نفايس كتب را - در هر فنى - از سراسر اقطار عالم اسلامى گسيل دارند .
ابن حيان مورخ اندلس كه در سالهاى نزديك به عصر حكم مىزيسته از دانش دوستى و سرآمد بودنش در علوم شرعى و توجهش به تحقيق انساب و قبايل عرب و فراخواندن راويان حديث از جميع آفاق و ايثار مجلس علما و شوق و علاقهاش به جمعآورى كتب به صورتى كه تا آن زمان شنيده نشده بود ، سخن گفته است « 25 » . معاصر او فيلسوف ابن حزم نيز با او در اين اعجاب همداستان است . ابن حزم در چند جا از كتاب خود جمهرة انساب العرب تصريح كرده كه اين مطلب را از روى خط حكم نقل كرده است « 26 » . ابن خطيب
هامش
( 24 ) . ابن عذارى ، البيان المغرب ، ج 2 / ص 249 .
( 25 ) . ابن الابار ، الحلة السيراء ، به نقل از ابن حيان ، ص 101 و 102 .
( 26 ) . ابن حزم ، جمهرهء انساب العرب ( القاهره ) ، ص 281 ، 282 ، 292 ، 374 ، 375 ، 384 و 398 . -