برابرشان خاضع باشند تا بدين طريق از جاهطلبى آنان كاسته گردد و هيبتشان فروريزد « 30 » .
حتى در اين عصر فرماندهء كل نيروهاى و يكى از همين صقالبه بود به نام نجده و بيشتر سران و سرداران از آنان بودند . يكى از ايشان افلح صاحب الخيل بود و ديگرى « درى » صاحب الشرطه و ياسر و « تمام » كه خود در امور خاص خليفه نظر داشتند . اين سياست در دورههاى بعد در انحلال لشكر و سستى گرفتن قواى معنوى آن تأثيرى نامطلوب داشت و سبب شد سرداران و سپاهيان عرب از اين سياست اهانتآميز به خشم آيند .
يكى از علل هزيمت عبد الرحمان الناصر در نبرد خندق در سال 327 ه همين سستى گرفتن قواى معنوى لشكريان بود كه در اثر انگيختهشدن كينههاى قومى و طايفگى به سپاهيان سرايت كرده بود « 31 » .
4
اندلس با قدرت و سلطهاى كه در عهد عبد الرحمان الناصر حاصل كرده بود اينك ميان دول اسلامى سمت صدارت و رياست يافته بود . زيرا دولت عباسى در آن ايام روى به انحلال نهاده بود و دولت جوان فاطمى بهجايى نرسيده بود كه بتواند با آن رقابت كند . بنابراين اندلس زعامت را از آن خود كرده بود و قرطبه مركز ديپلماسى جهان اسلامى شده بود و دول مسيحى چشم به آن دوخته بودند و مىخواستند با آن روابط مودت برقرار كنند و قراردادهاى سياسى منعقد سازند ، حال آنكه تا قرن هشتم ميلادى قسطنطينيه مركز اين جاذبيت ديپلماسى در ميان امم مسيحى بود . سپس چندى مملكت فرانكها با آن به رقابت برخاست و چون دولت فرانكها روى در تراجع نهاد قسطنطينيه زعامت ديپلماسى خود را در ميان امم مسيحى بازيافت . در قرن دهم امپراتورى ژرمن توانست زعامت سياسى خود را در مناطق مركزى و غربى اروپا بسط دهد .
در اين برهه از زمان زعامت سياسى اروپا ميان مشرق و مغرب آن در نوسان بود . اين
هامش
( 30 ) .351 . p . II . loV . tsiH : yzoDو رجوع كنيد به نفح الطيب ، ج 1 / ص 265 .
( 31 ) .. 351 . p . II . V . tsiH : yzoD