گويند در بيت المال به هنگام مرگش پنج هزار ميليون دينار موجود بود . عبد الرحمان درآمد مملكت را به سه قسمت مىكرد : ثلثى از آن براى هزينهء سپاه و ثلثى براى ساختن بناهاى عام و ثلث ديگر براى پيشآمدها « 23 » . مورخان امروزى نيز در پذيرش اين ارقام ترديد نكردهاند . از جمله علامه دوزى تصريح مىكند كه الناصر را به هنگام مرگ بيست ميليون طلا در خزانه بود « 24 » و ابن حوقل جهانگرد بغدادى كه در اين ايام به قرطبه آمده بود مىگويد الناصر توانگرترين پادشاهان زمان خود بود و او و بنى حمدان ملوك حلب در اين زمان ، ثروتمندترين ملوك روى زمين هستند . اين ارقام و روايات ، از عظمت و غناى بسيار دولت اموى در عصر الناصر حكايت دارند و حاكى از آن هستند كه الناصر چگونه در كنار آن همه جنگها و غزوات توانست آن بناها و تأسيسات عظيم را به وجود آورد .
اندلس در عصر عبد الرحمان الناصر به ذروهء آسايش و نعمت و امن و عزت رسيد . كشاورزى و بازرگانى و صنعت و علوم و ادبيات و هنر شكوفا شد و هزينهء زندگى پايين آمد و قرطبه رشد كرد و گسترش يافت ، چنان كه شمار ساكنانش از پانصد هزار تن افزون شد و شمار مساجدش به سه هزار رسيد و شمار خانههايش از صد هزار درگذشت و صاحب سيصد حمام عمومى شد . تعداد ربضها و ضواحى به بيست و هشت برآمد و اين غير از شهر ميانين بود . در شهر و اطراف آن باغها و بستانسراها و گردشگاههاى زيبا و شكوهمند احداث شد . صيت شهرتش سراسر جهان آن روز را بگرفت و به اقصاى شمال رسيد ، تا آنجا كه راهبهء ساكسونى هروسوويتا از شعراى اواخر قرن دهم در قصايد لاتينى خود زيباييهاى آن را ستوده و از آن به عنوان « زيور جهان » ياد كرده است . « 25 »
هامش
( 23 ) . المقرى ، نفح الطيب ، ج 1 / ص 177 . البيان المغرب ، ج 2 / ص 247 . ابن الخطيب ، اعمال الاعلام ، ص 38 .
( 24 ) .. 371 . p . II . loV . tsiH : yzoD( 25 ) . ابن عذارى ، البيان المغرب ، ج 2 / ص 247 . همچنين :: 471 . p . II . loV . tsiH : yzoD