مادرش كنيزى مسيحى از مردم اسپانيا بود و ماريا يا چنان كه در روايات عربى آمده مزنه ناميده مىشد . كودك يتيم كه مورد لطف و رعايت نياى خود بود تحت سرپرستى او قرار گرفت و بهجاى فرزند از دست رفتهء خود او را به درون قصر آورد . چون پسر به حد رشد رسيد نشان نجابت در چهرهاش آشكار شد و در خردسالى در علوم و معارف برتر از همگنان گرديد . قرآن آموخت و هنوز به ده سالگى نرسيده بود كه با سنت آشنا گرديد و در نحو و شعر و تاريخ سرآمد شد و بويژه در فنون نبرد مهارت يافت . نيايش او را دوست مىداشت و به كارهاى گران مىفرستاد و برخى از روزهاى عيد او را به جلوس مىنشاند تا سپاهيان را سر به فرمان او آيد . بدينگونه آن كودك هوشمند و دانا نقطهء آمال دولتمردان شده بود . از آنچه به ظاهر مشاهدت مىافتاد ، هيچ كس را در ولايتعهدى او ترديدى نبود . چون امير عبد اللّه را بيمارى شدت يافت انگشترى خود به عبد الرحمان داد و اين نشان برگزيدن او به جانشينى خويش بود . امير عبد اللّه تا آخرين نفسهاى خود كشيد با عبد الرحمان به پادشاهى بيعت كردند « 1 » . عبد الرحمان در روز پنجشنبهء اول ماه ربيع الاول در ايوان « المجلس الكامل » در قصر قرطبه براى گرفتن بيعت حاضر شد و نخستين كسانى كه با او بيعت كردند عموهاى او و عموهاى پدرش بودند . برادران جدش در حالى كه به نشان عزاى امير متوفى رداها و قباهاى سفيد پوشيده بودند در برابر او ايستادند و عمش احمد بن عبد اللّه بهجاى آنان به سخن پرداخت و گفت : « به خدا سوگند كه خدا تو را به علم خويش براى ما از خاصوعام برگزيده است و ما اين نعمت را از خداوند تعالى چشم مىداشتيم . اينك از خدا مىخواهيم كه سپاس ما را بپذيرد و نعمت خود بر ما تمام كند و زبان ما را به ستايش خود گويا سازد » . پس از اين سخن بيعت كرد و ديگر وجوه دولت و موالى بيعت كردند ، سپس فقها و اعيان قرطبه و رؤساى بيوتات دست بيعت دادند . بيعت خواص بدين قرار تا ظهر مدت گرفت . در اين هنگام امير نو برخاست و بر پيكر پدر نماز گزارد و او را در روضه به خاك سپرد . وزرا و دولتمردان همه در كنار او بودند . آنگاه رئيس شهر
هامش
( 1 ) . اين تفاصيل اخير در اوراقى خطى از آغاز عهد الناصر آمده است كه به كوشش لوى پروونسال تحت اين عنوان چاپ شده است :dirdaM ( risaN - lA , III namhaR - lA dbA ed aminonA acinorC anU . 03 92 . P ) 0591