تحمل مىكرد و او بود كه به عوض طبقات ممتاز حتى بار ماليات را به دوش مىكشيد و در مزارع اشراف و روحانيان با رنج فراوان به بيگار گرفته مىشد . فشارى كه از اين يوغ بردگى بر او وارد مىآمد مفاهيم عزت و كرامت را از يادش برده بود .
چنان كه گفتيم تودهء ملت جز تركيبى از طبقات فقير و ميانهحال و انبوه كشاورزان برده يا شبه برده هيچ نبود و با اين همه مىبايست دفاع از وطن و جان باختن در راه آن را نيز بر عهده گيرد . همچنانكه سپاه روميان به هنگام ظهور اسلام وحدت و روح قومى و نيروى معنوى خود را - بدان سبب كه از رعاياى بيگانه و مزدوران تشكيل شده بود - از دست داده بود لشكر اسپانيا نيز چنين بود . از ديرزمانى نيروهاى اصلى آن را كشاورزان نيمهبرده و يهوديان تشكيل مىدادند .
چون گوتها به اسپانيا درآمدند و طعم نعمت صلح را پس از آنهمه جولانگرى و جنگ و ستيز چشيدند و مراكز قدرت را اشغال كردند ، براى دفاع از ملك و دولت خود به اين ارتش متكى شدند ، ارتشى كه در صفوف آن جماعاتى از مردم سركوب شده و خشمگين و انتقامجو نسبت به سروران و بزرگان خود ، موج مىزد . « و در اين ترديدى نبود كه شمار نيمهبردگان در ارتش بسى بيش از آزادمردان بود . معنى اين امر جز اين نبود كه سپاهيانى كه بايد از دولت دفاع كنند ، ترجيح مىدادند براى رهايى از ستم فرمانروايان خود دست به دامن دشمن زنند . » « 8 »
اما گوتها خود مدتها بود كه خصال سپاهيگرى را از دست فروهشته و به يك زندگى سراسر نوشخوارى و لذتجويى گرويده بودند و در آن جو رفاه و بىخيالى عيش و نوش عزمشان سست و دلاوريهايشان به بطالت بدل شده بود و ديگر از آن جنگاورانى كه رم را به زانو درآوردند و سرزمينهاى ميان دانوب و درياى محيط را زير پىسپرده بودند خبرى نبود . آرى جانشينان آلاريك در پس صخرههاى جبال پيرنه غرق در خواب خوش بودند . نه پيرانشان برج و باروها را عمارت مىكردند و نه جوانانشان درس شمشيرزنى و نيزهگذارى مىآموختند . » « 9 »
يهوديان شبه جزيره خود مردمى فعال بودند ، ولى همواره مورد بغض و كينهء مسيحيان بودند و نه تنها كسى به آنان اعتنايى نداشت بلكه به انواع جور و ستم و سركوبى
هامش
( 8 ) .. 962 . P . I . loV ) 2391 ( engapsE'L ed snamlusuM sed eriotsiH : yzoD( 9 ) .. IL . pahc . dibi , nobbiG