و ارجوزهاى طولانى در فتح اندلس دارد . همچنين در بازى شطرنج به استادى اشتهار داشت و همين امر سبب برخوردارى او در نزد امير شده بود و بازى شطرنج در عهد او رواج بسيار يافت . ديگر از وزيران او سليمان بن وانسوس بود از يكى از خاندانهاى شريف بربر . جد او در مارده رئيسى مطاع بود . در ايام حكم بن هشام يك بار دست به شورش زده بود . سليمان اديب و موجه بود . از مناصبى كه در زمان او معمول شد منصب خطة السوق بود كه بعدها حسبت جاى آن را بگرفت . ديگر از وزرا و كتاب او عبد الملك بن عبد اللّه بن اميه بود كه نويسندهاى بليغ بود « 40 » .
امير محمد با امراى مغرب كه معاصر او بودند ، مخصوصا بنى رستم ، امراى تاهرت و بنى مدرار ، امراى سجلماسه و ديگر امرا رابطه داشت و ميانشان مراتب مودت برقرار بود . آنان از او يارى مىخواستند و در كارهاى خويش رهنمودهاى او را به كار مىداشتند . او نيز به اخبار و احوالشان توجه خاص نشان مىداد و با آنان مكاتبه مىكرد و از اخبار بنى عباس در بغداد و اخبار واليان ايشان و عمالشان در شام و افريقيه از آنان خبر مىگرفت . شارل كچل پادشاه فرانسه صفات و اخلاق او را مىستود و با او دوستى مىورزيد . گاه نيز ميانشان نامهها و هدايا ردوبدل مىشد « 41 » . از ظاهر امر چنين برمىآيد كه پادشاه فرانسه با حكومت قرطبه راه مسالمت مىپيمود ، مبادا بار ديگر نبرد مسلمانان در سپتمانيا تكرار شود و در همين احوال بابنى قسى سروران ثغر اعلى نيز كه در آن سوى جبال پيرنه گاه كروفرى داشتند رابطه برقرار كرده بود .
با آنكه جنگها و فرونشاندن آشوبها فرصتى براى امير محمد بن عبد الرحمان نگذاشته بود كه به ديگر كارها پردازد ، باز هم اعمال خير او اندك نبود . مقدم بر همه بناهاى اوست در مسجد جامع . نخست آن قسمت را كه عبد الرحمان پدرش بر وسط مسجد افزوده و ناتمام مانده بود به پايان آورد و در آن مقصورهاى بنا كرد و او نخستين خلفاى اندلس بود كه به مقصوره رفت . همچنين قسمتى را كه عبد الرحمان الداخل احداث كرده بود تعمير نمود و رونق و شكوه پيشين را به آن بازگردانيد . چون اين افزودنها و تعميرات به پايان آمد روزى سوار شد و با موكبى عظيم به مسجد جامع رفت
هامش
( 40 ) . مخطوط قرويين ، برگهاى 230 ب و 232 الف و 233 ب و 235 الف .
( 41 ) . ابن عذارى ، البيان المغرب ، ج 2 / ص 111 . پادشاه فرانسه به اشتباه فردلند ناميده شده .