ابن الحسن در تمام طول ايام وزارت گرفتار رقابتها و دسايس هاشم بن عبد العزيز بود .
هاشم عاقبت جاى او را گرفت و تا پايان عمر امير محمد آن شغل به عهدهء او بود . هاشم به خاندانى از مولدين منسوب بود و از بزرگترين رجال جنگى و سياسى اندلس در عصر خود به شمار مىرفت و در بسيارى از جنگها چنان كه آورديم سردارى و فرماندهى برعهدهء او بود . هاشم بن عبد العزيز از وزراى امير عبد الرحمان بود . چون امارت به پسرش محمد رسيد در زمرهء وزراى او درآمد و در نزد امير مقامى ارجمند يافت و از خواص نديمان او شد . هاشم علاوه بر نيروى سياسى و نظامى اديبى استاد و كاتبى بليغ و شاعرى توانا بود . ادبا و شعرا را به خود نزديك ساخت ، ولى مردى تندخو و بدزبان بود و نمىتوانست براى خود موافقانى از ميان رجال تربيت كند ، چنان كه چون در نبرد جليقيه شكست خورد و به اسارت افتاد و او را نزد پادشاه ليون بردند ( سال 262 ه ) مدافعان زيادى در ايام محنت نداشت . حتى امير محمد بر او خشم گرفت و زبان به ملامتش گشود و همواره مىگفت : « اين جنايتى بود كه او بر ما رواداشت .
بدخويى او گريبانگير ما نيز شد . همواره رأى خود را به كار مىبست و سفارشهاى ما را ناديده مىانگاشت و به برنامهاى كه ما به دستش مىداديم عمل نمىكرد » .
ازاينرو از هاشم بن عبد العزيز جز دوستش وليد بن غانم حاكم قرطبه كس به دفاع برنخاست . او بود كه بار ديگر امير محمد را با او برسر لطف آورد و پسرش را بهجاى پدر به خدمت گماشت تا پدر از اسارت آزاد شد . هاشم بن عبد العزيز در اوويدو پايتخت ليون به مدت دو سال در اسارت بماند و چنان كه آورديم با پرداخت فديهاى عظيم از بند برهيد « 39 » .
از وزيران امير محمد ، يكى هم امية بن عيسى بن شهيد بود . اميه يكى از بزرگترين وزراى او بود . بيش از ديگر وزيران به خدمت او اختصاص داشت . ديگر وليد بن غانم بود . اين دو پس از يكديگر به تناوب حكومت شهر قرطبه را به عهده داشتند . حكومت شهر قرطبه در آن روز از مناصب مهم بود و آن كس كه چنان منصبى را به عهده مىگرفت مىبايست از دورانديشى و قدرت و سلامت نفس بهرهمند باشد .
ديگر از وزراى او تمام بن عامر الثقفى شاعر و اديب بود . تمام بن عامر شاعر بود
هامش
( 39 ) . ابن حيان مخطوط قرويين ، برگهاى 228 الف و ب ، 230 الف و 235 ب .