آن حكايت از استحكام و قوت آن در قرون گذشته دارد .
انقلابات مولدين و مسيحيان معاهد ، در طليطله تا مدتى خاموش شد . امير محمد در اين هنگام بسيج نيرو مىكرد تا غوغاى متعصبين را در قرطبه و ديگر جايها فرونشاند و از شورش عظيمى كه در پيش بود مانع شود . كشيش اولوخيو را كه پيش از اين گفتيم كه در عهد عبد الرحمان مردم را به آشوب فرامىخواند و همواره دست به كار دسيسههاى دينى بود ، محاكمه و به اعدام محكوم نمود . همچنين دوشيزه لوكرسيا كه مصاحب و همدست او بود به اعدام محكوم شد . در مارس سال 859 م هردو اعدام شدند . از آن پس مسيحيان قدرى به آرامش گراييدند و جرقههايى كه سالها بود در قرطبه آتش فتنهها را افروخته مىساخت خاموش شد و از آن قهرمانيها جز خاطرهاى باقى نماند .
امير محمد بن عبد الرحمان تازه آشوب طليطله را فرونشانده بود كه بار ديگر اندلس را خطر نورمانها تهديد نمود . در سال 245 ه / 859 م نورمانها ( يا به قول روايات اسلامى اردمانيون يا مجوس ) با كشتيهاى خود به سواحل جليقيه درآمدند و در سواحل غربى اسپانيا دست به شرارت گشودند . در روايات اسلامى آمده است كه شمار كشتيهاى نورمانها در اين نبرد شصت و دو كشتى بود . كشتيهاى اندلسى كه همواره در آبهاى غربى در گردش بودند و آمادهء دفاع ، نورمانها را تارومار كردند . از آن هنگام كه ناگهان به اندلس حمله كرده بودند - در عهد عبد الرحمان بن حكم - رزمآوران در دريا آمادهء پيكار بودند كه ديگربار غافلگير نشوند . اين بود كه در اين حمله به زودى بر آنان غلبه يافتند و دو كشتى از كشتيهايشان را كه گرفته بودند پر از غنايم و اسير بياوردند . ولى نورمانها به سوى سواحل جنوبى رفتند و به مصب رود وادى الكبير رسيدند . سپس باز هم به جنوب رفتند تا آبهاى جزيرة الخضراء .
در اين اثنا نيروهاى اندلس به سردارى حاجب عيسى بن الحسن بن ابى عبده روانهء غرب شدند و مردم از هر سو به صفوف لشكر پيوستند . ناوگان مسلمين به سردارى دو امير البحر حشحاش و ابن شكوح پيش تاخت . اين ناوها به نيكوترين وجهى تعبيه شده بود و انبوه نفطاندازان و تيراندازان آمادهء پيكار . جنگجويان پس از چند جنگ در دريا و خشكى دشمن را نخست از اشبيليه بيرون راندند ، سپس نبردى سخت در دريا روبهروى ساحل شذونه درگرفت . مسلمانان در آغاز اين نبرد دو
تاريخ دولت اسلامى در اندلس ( فارسي ) — صفحة 318
مساهمون: عبد المحمد آيتى
ص٣١٨