عبد الرحمان بن حكم خيل عظيمى از كنيزان خوبروى نيز گردآورده بود كه سخت به آنان شيفته بود . همواره مىكوشيد كه كنيزان خود را از بهترين نژادها برگزيند و از اين دست كنيزان زيبا جمعى را در اختيار داشت . يكى از آنان ، طروب مادر فرزندش عبد اللّه بن عبد الرحمان بود . ديگر مؤمره مادر فرزند ديگرش منذر و شفاء مادر پسر ديگرش مطرف . ديگر از كنيزان محبوب او فخر و متعه بودند .
عبد الرحمان بن حكم فرزندان بسيار داشت ، بنابه روايت ابن حزم پنجاه پسر و پنجاه دختر . و رازى مىگويد چهل پسر داشت و سى و چهار دختر ، و يكيك نام همه را ذكر كرده است . كنيزان او نيز چون غلامانش از نفوذ بسيار برخوردار بودند ، از آن جمله طروب سوگلى او بود . در اواخر ايام عبد الرحمان طروب در همهء كارها دخالت مىكرد و نصر را نيز پشتيبانى نيكو بود . عبد الرحمان شيفتهء طروب بود و دربارهء او گفت :
اذا ما بدت لى شمس النها * ر طالعة ذكر تنى طروبا
عبد الرحمان به ساختن بناهاى عمومى توجهى خاص داشت . در مسجد جامع قرطبه دو رواق تازه در جانب قبلى در افزود . نصر غلام او بناى اين دو رواق را زير نظر گرفت . اين مسجد معروف با همان طاقهاى اسلامى و رواقها و محرابها تا به امروز همچنان برپاست ، ولى از قرن شانزدهم ميلادى به صورت كليساى بزرگ قرطبه درآمد . با آنكه در برخى پهلوهاى آن معابدى ساخته شد و در وسطش نمازخانهاى به شكل صليب به وجود آوردند همچنان نام قديم خود را منتهى به لهجهء اسپانيايى حفظ كرده است و به جاى المسجد الجامع به آن
amajlA atiuqzeM aL
مىگويند ، ولى بعضى گنبدها و تزيينات اسلامى آن را برداشتهاند و به جاى آن تزيينات مسيحى نهادهاند . اما محرابهاى پرشكوه آن با همان تزيينات اسلامى و آيات قرآنى هنوز برجاست .
مسجد جامع قرطبه در سمت جنوبى شهر وسط شبكهاى از محلات اندلسى كهن نزديك به پل رومى عربى بر نهر وادى الكبير بنا شده . طول آن 185 و عرض آن 135 متر است . چند در بزرگ و شكوهمند دارد كه همچنان نقوش اسلامى خود را حفظ كردهاند . در بزرگ و اصلى كه به صحن باز مىشود ، « باب النخيل »
samlaP sol ed atreuP
نام دارد . صحن مسجد در ناحيهء شمالى آن است و به صحن