آمده بودند . مقدم ايشان زياد بن عبد الرحمان و عيسى بن دينار و سعيد بن ابى هند و يحيى بن يحيى الليثى بود . اينان نزد مالك بن انس درس خوانده بودند و از علم و اجتهاد او بهرهمند شده بودند و كتاب الموطأ او را نقل مىكردند و به دست ايشان مذهب مالك ، در عصر هشام در اندلس رواج يافت . هشام از مالك و مذهب او تجليل مىكرد و اين امر به رواج و ريشه دوانيدن آن درافزود . مردم اندلس پيش از اين به مذهب اوزاعى امام مردم شام عمل مىكردند . در عصر هشام نفوذ فقها و روحانيان فزونى يافت و مهمترين مناصب را اشغال كردند و در امور دولت دخالتشان افزون شد ، در حالى كه عبد الرحمان الداخل آنان را از خود دور مىكرد و از دخالت و نفوذ ايشان برحذر بود و براين كار او آثارى نامحمود در امور سياسى و اجتماعى مترتب شد .
2
پس از هشام ولىعهد او حكم بن هشام به جايش نشست . چند روز پس از مرگ پدر با او بيعت شد . جلوس او روز هشتم صفر سال 180 ه / آوريل 796 بود .
حكم در اين هنگام بيست و شش سال داشت . در سال 154 ه / 771 م در قرطبه متولد شد . مادرش كنيز امولد بود و زخرف نام داشت . هشام پرتوان و دورانديش و دلير بود . با مخالفان و كسانى كه علم طغيان برمىافراشتند با قساوت برخورد مىكرد ، در عين حال به عدالت و انصاف گرايش داشت « 17 » .
حكم بن هشام نخستين كسى بود كه شكوه پادشاهى را در اندلس آشكار نمود و روش نياكان خويش زنده ساخت و بردگان بسيار گرد آورد و براى خود ، خواص و رازداران ترتيب داد . به لهو و لعب و شكار مولع بود . مجالس نديمان و شاعران را بر مجالس علما و فقها ترجيح مىداد . حكم برعكس پدرش هشام كه فقها را در همهء امور مملكت شركت داده بود ، مىكوشيد تا از نفوذ آنان بكاهد و آنان را از دخالت
هامش
( 17 ) . اخبار مجموعه ، ص 125 .