و براى استقرار نظم و عدالت سخت كوشا ، چنان كه وقتى شنيد پسر بزرگش عبد الملك عليه او توطئه مىكند در حال او را بگرفت و به زندان كرد و او سالها در زندان بود و پس از مرگ پدر بمرد « 14 » . بيش از جهاد و غزو به اصلاح و آبادانى علاقه داشت .
بناى مسجد جامع قرطبه را كه پدرش آغاز كرده بود و پيش از اتمامش مرده بود ، او به پايان رسانيد . چند مسجد ديگر بنا نمود و قرطبه را به انواع بناها و باغهاى زيبا و پرشكوه زينت داد . پل مشهور قرطبه را كه سمح بن مالك بر نهر الكبير ساخته بود تجديد بنا كرد و در آن كار مالى عظيم هزينه نمود و خود بر بناى آن نظارت مىكرد « 15 » .
خلاصه عهد او در اندلس عهد آرامش و آسايش بود .
هشام مردى پرهيزگار بود . يكى از نشانههاى بارز پرهيزگارى او شوق فراوانش به جهاد و اعلاى كلمهء دين بود . براى رهانيدن اسيران مسلمان از دست كافران اموال بسيار بذل مىكرد ، چنان كه در عهد او حتى يك تن هم در دست دشمن اسير باقى نماند . براى خانوادههايى كه مردانشان در جهاد كشته شده بودند راتبه معين كرد « 16 » . در عصر او سياستى به اجرا درآمد كه نشان دورانديشىاش بود ، بدين معنى كه زبان عربى زبان تدريس در مدارس و معابد يهوديان و مسيحيان شد . اجراى اين سياست در عين سادگى ، اثرى عميق در بين اصحاب مذاهب گوناگون داشت و سبب بسط روح تفاهم ميان آنها گرديد . از آن پس بيشتر مسيحيان به اصول و فروع دين اسلام آشنا شدند و بيشتر اسلام مىآوردند و راه خلاف ميان آنان و فاتحين كوتاه شد .
هشام مجالس علم و ادب را دوست مىداشت و مجالس حديث و فقه را بر آنها ترجيح مىداد . در عصر او مذهب مالكى رواج يافت . ابو عبد اللّه مالك بن انس ( 95 - 179 ه ) معاصر او بود . مالك صفات و خصال او چون عدل و تقوايش را مىستود . آن دو باوجود دورى از يكديگر در يك چيز احساسى يكسان داشتند و آن دشمنى با بنى عباس بود . جمعى از فقهاى اندلس از زمان عبد الرحمان الداخل به مشرق
هامش
( 14 ) . ابن الاثير ، الكامل ، ج 6 / ص 41 .
( 15 ) . ابن عذارى ، البيان المغرب ، ج 2 / ص 68 . ابن الاثير ، الكامل ، ج 6 / ص 49 . اين پل اسلامى تا به امروز بر آن رود در پشت مسجد جامع برجاى است و با آنكه چند بار تعمير و تجديد شده ، اساس و پايههاى اصلى و طاقهاى خود را حفظ كرده است .
( 16 ) . اخبار مجموعه ، ص 120 .