عنصر سومى كه امت اندلس از آن تشكيل شده بود ، عنصر مولدين بود .
اينان گوتها يا اسپانياييهايى بودند كه از آغاز فتح ، اسلام آورده و به مجتمع اسلامى درآمده بودند و در كنار عربها و بربرها مىزيستند و مىخواستند در سايهء اسلام از مزاياى مساوات برخوردار شوند و مسلمانان به آنان اعتماد داشته باشند و از قيود و رنجى كه اهل ذمه داشتند آزاد باشند . اين مولدين را در اسپانيا خوارج يا مرتدان
sodageneR
يعنى كسانى كه از دين قديم خويش - مسيحيت - دست كشيدهاند و گاه آنان را مسالمه يا اسالمه يا اسالمهء اهل ذمه مىخواندند و اين تا هنگامى بود كه هنوز جديد الاسلام بودند . مولدين در ميان ساكنان اسپانيا خود جماعت عظيمى بودند و گاه نيز اكثريت داشتند . مولدين به سرعت افزون مىشدند و هنوز يك دو نسل نگذشته بود كه توانستند در مجتمع اسلامى مندمج شوند ، آنسان كه تشخيص آنان از مسلمانان اصلى دشوار مىنمود . با گذشت زمان ، مولدين چه از حيث كثرت و چه از حيث سطح تمدن يكى از عناصر مهم جامعهء اسپانيا گرديدند ، هرچند مهمتر از ديگر عناصر نبودند .
در كنار اين سه عنصر اساسى كه جامعهء اسپانيا از آنها تشكيل يافته بود دو عنصر ديگر وجود داشتند : يكى مستعربون يا مسيحيان معاهد
sebarazoM
يعنى مسيحيانى كه دين قديم خود را حفظ كرده بودند و در شهرها و اراضى مفتوحه تحت حكم اسلامى مىزيستند و اقليتهاى بزرگى نيز از ايشان در طليطله و قرطبه بودند ، ديگر يهود بودند . ديديم كه يهود به هنگام فتح اندلس چگونه به يارى مسلمان برخاستند و با آنان در حفظ شهرهاى مفتوحه و ادارهء آنها همكارى كردند . اقليتهاى يهودى در شهرهاى بزرگ اسپانيا زندگى مىكردند . اينان نيز از حمايت و سرپرستى حكومت اسلامى متمتع بودند . اين اقليتهاى يهودى بعدها شكوفا شدند و از ميانشان شخصيتهاى معتبرى كه عهدهدار مناصب مهم دولتى شدند به وجود آمدند و همچنانكه در مملكت بربرى غرناطه ، در برخى مناطق نفوذ بسيار داشتند . همچنين در عرصهء علم و ادب نيز از ميان ايشان مردان نامدارى برخاستند ، چون ابن ميمون و غير او .
اين بود عناصر گوناگونى كه امت اندلسى از آن تشكيل شده بود . اينك بازمىگرديم تا از اين عناصر در مواضع و موقعيتهاى مختلف سخن گوييم .
هامش
- ( القاهره ) ، ص 463 - 467 .