در كنار اينان بايد از صقالبه نام ببريم كه اهميت ايشان از ايام عبد الرحمان الداخل آشكار گرديد و در ايام عبد الرحمان الناصر به اوج خود رسيد . بنى اميه را رسم بر آن بود كه اين موالى را ارتقاء مىدادند و از يارى و مددكارى ايشان سود مىبردند .
عنصر ديگر كه امت اندلس از آن به وجود آمده بود بربرها بودند . چنان كه ديديم بربرها را در فتح اندلس سهم بسزايى بود و در جنگهاى سپاه اسلام در آن سوى جبال پيرنهگاه جنگجويان از بربرها بودند . البته بيشتر احوال فرماندهى به دست سرداران و افسران عرب بود . مهاجرت قبايل بربر به شبه جزيره از مهاجرت عربها بيشتر و انبوهتر بود و اين امر را چند علت بود . يكى آنكه بربرها در آن سوى دريا بودند و به سرزمين اندلس نزديك . ثانيا به اين نكته آگاه بودند كه خود يكى از پايههاى مهم اين فتح بودهاند . سه ديگر آنكه همواره در پى آن بودند شايد بتوانند ستارهء اقبال خود را در آن سرزمين جديد بيابند ، سرزمينى كه درههاى سرسبز و خرمش آنان را از بيابانهاى بىآب و گياهشان به سوى خود مىكشيد . بدينگونه بربرها نسل در نسل به اندلس مىآمدند و حال آنكه هجرت عربها از منازل دوردست در شبهجزيرهء عربستان و شام به كندى و بهطور محدود انجام مىگرفت . بايد براين نيز بيفزاييم كه از عهد عبد الرحمان الداخل عنصر بربر در كنار موالى و صقالبه روى در ترقى نهاد و امرا براى تحكيم پايههاى قدرتشان از آنان يارى خواستند ، زيرا به قبايل عرب اعتمادى چندان نداشتند . اين سياست بعدها در عصر منصور بن ابى عامر به اوج خود رسيد .
در آن روزگار قبايل بربر در شبه جزيره پراكنده شدند و زعماى بربر مناصب بزرگ را اشغال كردند . بيشتر سپاهيان از ايشان بودند . بربرهايى كه به اسپانيا مهاجرت كردند بيشتر از قبايل زناته و مصموده و مكناسه و نفزه و برانس بودند و مشهورتر از همه بخصوص مدغره و مديونه و مكناسه و هواره بهشمار مىآمدند . بعدها از ميان ايشان امراى بزرگى از مراكز و ثغور پديد آمدند كه خود از ملوك عصر ملوك الطوايف شدند .
بربرها بيشترشان در شمال غربى و مركز اندلس در منطقهء جبال معدن ( يا جبال البرانس ) و در جلگهها و وادى الحجاره و منطقهء شرقى اشبيليه و فرنتره كه ارتفاعاتى صعب العبور بودند زندگى مىكردند . همين امر يكى از عواملى بود كه بربرها را به شورش و مقاومت در برابر حكومت مركزى وامىداشت تا بتوانند استقلال خود را حفظ كنند « 26 » .
هامش
( 26 ) . ابن حزم به تفصيل از منازل بربر در اندلس سخن مىگويد . رجوع كنيد به جمهرة انساب العرب ، -