شورشهايى كه پىدرپى سر برمىداشت نمود . عامل اين شورشها رؤساى قبايل بودند كه هريك مىخواست قدرت محلى خود را بر كرسى نشاند . بدينگونه هرچند رياست در دست دولت اموى بود ولى قبايل عرب در اندلس تقسيمات خود را داشتند . اما عربها نسبت به ساكنان اندلس اكثريت نداشتند . برعكس ، عربها اقليتى بودند كه چون بيشتر غنايم جنگى را از آن خود كرده بودند يك حكومت اريستوكراسى عربى به وجود آورده بودند . عربها زمام فرمانروايى را در دست خود داشتند و بر بزرگترين مناطق حاصلخيز چنگ انداخته بودند . ابن غالب در فرحة الانفس بسيارى از بطون قبايل عرب را نام مىبرد كه همه در اندلس استقرار يافته بودند و از منازل آنان در بلنسيه و اوريوله و اشبيليه و غرناطه و وادىآش ، همچنين از خاندانهاى اشرافى اندلس كه به عربها پيوسته بودند « 25 » . آريستوكراسى عربى بخصوص در مراكز و شهرهاى بزرگ بويژه قرطبه بود و كار در مزارع دورافتاده را به موالى و بربرها سپرده بودند .
امراى بنى اميه از زمان عبد الرحمان الداخل در تلاش بودند كه اين آريستوكراسى نيرومند را سركوب كنند و آن را در برابر خود خاضع سازند . عبد الرحمان از اقداماتى كه كرد يكى آن بود كه به سلطهء سياسى و اجتماعى آن پايان داد و موالى و صقالبه را به مقام آنان فرابرد . منصور بن ابى عامر نيز آن اساس را بر هم دريد و آريستوكراسى جديدى از بربرها را در مكان آنان جاى داد . از آن پس ريشههاى عربيت پىدرپى در شبه جزيره روى به پوسيدگى نهاد و ارزش و اهميت خود را از دست داد . حل شدن عنصر عربى در امت اندلسى نخست بدين سبب بود كه هرچند عربها طبقهاى ممتاز بودند ولى همواره در اقليت قرار داشتند . ديگر آنكه مهاجرت عربها به شبهجزيره به صورت مداوم و انبوه نبود ، چنان كه از قرن نهم هجرى تقريبا متوقف شد . در كنار اين اقليت اشرافى عرب بايد طايفهء موالى را ذكر كرد كه به آنان انتساب داشت و نخست از آنان نيرو مىگرفت ، سپس چون جاى پاى استوار كرد رودررويشان ايستاد . طايفهء موالى با گذشت روزگاران رشد كرد و از ميان آنان بسيارى از سرداران و زعماى اشرافمنش كه بزرگترين مناصب را در دولت و لشكر در دست داشتند ظهور كردند ، مانند بنى شهيد و بنى مغيث كه چند نسل عهدهدار سردارى سپاه و حاجبى درگاه بودند .
هامش
( 25 ) . المقرى در نفح الطيب ، ج 1 / ص 136 و 137 آن را نقل كرده است .