شارلمان از بنبلونه به سوى جبال پيرنه - از راه ارتفاعات رونسوال كه به دربند شزرى مىپيوست - منطقه را ترك گفت . آيا در اين هنگام چه اتفاقاتى افتاد ؟ روايت عربى مىگويد كه شارلمان « چون از بلاد مسلمانان دور شد و احساس ايمنى كرد ، مطروح و عيشون پسران سليمان بن يقظان بر او حمله كردند و پدر را برهانيدند و به سرقسطه بازگردانيدند . » « 13 » اين عبارات اندك به خوبى از ضعف و شوربختى لشكر فرانسه در نزديكى دربند شزرى پرده برمىدارد و روايات لاتينى توضيحات بيشترى دارند .
از روايت عربى نيز چنين برمىآيد كه پسران سليمان چون پدرشان را شارلمان دستگير كرد با حسين بن يحيى در پايدارى بر ضد فرنگان متحد شدند و لشكر پراكندهء پدر را گردآوردند و با حسين بن يحيى از پى شارلمان در حركت آمدند تا پدر خود را از اسارت برهانند . شارلمان در اين هنگام بنبلونه را خراب كرده بود و به سوى جبال پيرنه در حركت بود تا بار ديگر به فرانسه بازگردد . او از همان راهى كه آمده بود بازمىگشت يعنى از صحراى رونسوال . گذرگاه رونسوال
sellavecnoR
را كه به عربى بابشزروا « 14 » يا باب الشزرى مىنامند در جانب غربى پيرنه و شمالشرقى بنبلونه و در بيست كيلومترى آن واقع شده است . اين يكى از گذرگاههايى است كه از روزگار روميان براى عبور از شمال به جنوب يا از جنوب به شمال پيرنه مورد استفاده بوده است و اين همان راه يا دربندهايى است كه عربها براى رفتن به گاليا از آن گذشتهاند « 15 » .
هامش
( 13 ) . ابن الاثير ، الكامل ، ج 6 / ص 5 .
( 14 ) . اين نام را شريف ادريسى به اين مكان داده و آن از نام رومى آنieresiC sutroPياaeraziS sutroPگرفته شده است .
( 15 ) . شريف الادريسى وصف دقيقى از جبال پيرنه به دست مىدهد . جبال پيرنه و دربندهاى رومى را كه در آنجاست در جغرافياى عربى البرت يا البرتات مىگويند . ادريسى مىگويد :
« طول اين كوه از شمال به جنوب در يك مسير قوسى هفت روز راه است . كوهى است بلند و صعود بر آن دشوار . چهار دربند دارد كه در آنها تنگناهايى است كه سواران يكيك بايد از آنها بگذرند . اين دربندها پهناور است ، ولى راههايشان پيچدرپيچ است . يكى از اين دربندها در ناحيهء برشلونه است و آن را برتجاقه ( جاكا ) مىگويند و دربند دوم در كنار آن است و برت اشبره ناميده مىشود . دربند سوم برتشيزرواsellavecnoRنام دارد . طول اين دربند در عرض كوه سى و پنج ميل است . دربند چهارم را برتبيونه نامند . هر دربندى از دو جهت به شهرى مىپيوندد . مثلا دربند شيزروا به شهر بنبلوله و دربند جاقه به شهر جاقه . » رجوع كنيد به نزهة المشتاق ادريسى ، همچنين وصف ادريسى از جغرافياى اندلس ، ص 65 ، چاپardevaaS. معلوم است كه برت به معنى گذرگاه يا در است . اصل اسپانيايى آنatreuP-