كه شده فرو نشاند ، پس كلثوم بن عياض القشيرى « 17 » را حكومت افريقيه داد و او را با لشكرىگران از عربهاى شام به صوب مغرب فرستاد . سردار اين سپاه پسر برادر عياض ، بلج بن بشر القشيرى بود . سپاه در ماه جمادى الثانى سال 123 ه به جنبش درآمد .
در اثناى راه قواى ديگرى از مصر و طرابلس بدان پيوست تا شمار آنان به هفتاد هزار رسيد « 18 » . حبيب بن ابى عبيده با لشكر خود در ميانهء راه توقف كرده بود و به سبب افزون شدن قواى بربر نمىدانست چه كند . كلثوم از او خواست بماند تا به او برسد . حبيب و زعماى عرب در افريقيه كه از غلبهء شاميان بيمناك بودند با بىميلى و سستى به پيشباز كلثوم و بلج آمدند . بلج بخصوص با مردم قيروان رفتارى مذموم در پيش گرفت و ميان او و حبيب كشمكشهاى سخت در گرفت كه نزديك بود سبب شود كه دو سپاه بر هم زنند و اگر مردان خردمندى در آن ميان نبودند و از آن خطر جلو نمىگرفتند عربها يكديگر را كشته بودند « 19 » . بارى دو نيروى متحد به جنگ بربرها رفتند و بربرها نيز به عزم نبرد از طنجه بيرون آمدند ، با سپاهى گران ، به سردارى خالد بن حميد الزناتى .
در نزديكى طنجه دو لشكر بههم در آويختند ، در مكانى به نام وادى سبسر . قضا را در اين نبرد هم بربرها پيروز شدند و كلثوم بن حبيب و بسيارى از سرداران و زعما كشته شدند « 20 » . باقيماندهء لشكر به قيروان بازگرديد . بلج بن بشر و چند تن از زعما ، از آن جمله ثعلبة بن سلامة الجذامى و عبد الرحمان بن حبيب و باقيماندهء سپاه شام به سبته گريختند و در آنجا تحصن گرفتند و از عبد الملك بن قطن والى اندلس يارى خواستند . اين واقعهء نكبتبار در اواخر سال 123 تا اوايل سال 124 ه / 741 م اتفاق افتاد .
در اين هنگام هشام بن عبد الملك والى مصر حنظلة بن صفوان الكلبى را به امارت افريقيه فرستاد . او در ماه ربيع الثانى سال 124 وارد افريقيه شد . دعوت خوارج پس از آنكه مغرب اقصى از قبضهء خلافت خارج شده بود به افريقيهء وسطى نيز سرايت
هامش
( 17 ) . الكامل ، ج 5 / ص 70 و العبر ، ج 6 / ص 111 و نفح الطيب ، ج 2 / ص 58 القشيرى آمده ، ولى ابن عبد الحكم به جاى القشيرى القيسى آورده . ص 218 . همچنين پسر بشر را ، ص 219 .
( 18 ) . المقرى از ابن حيان ، ج 2 / ص 58 .
( 19 ) . ابن عبد الحكم ، فتوح مصر ، ص 219 . الكامل ، ج 5 / ص 70 . همچنين رجوع كنيد به :. 542 . p . l . V . tsiH : yzoD( 20 ) . ابن عبد الحكم ، ص 220 و ابن اثير ، ج 5 / ص 71 و ابن خلدون ، ج 6 / ص 111 متفقاند كه كلثوم ابن عياض در اين جنگ كشته شد ، ولى مقرى به روايت از ابن حيان مىگويد كه او با بلج به سبته گريخت و به اندلس رفت و در آنجا وفات كرد . ج 2 / ص 58 و 59 .