مورخانى هستند كه وقايع اندلس را نقل كردهاند اصلا به اين واقعه اشاره نكردهاند .
ابن اثير در حوادث سال 113 روايت ابن عبد الحكم را نقل كرده بدين مضمون كه « عبيده عبد الرحمان بن عبد اللّه را امارت اندلس داد . عبد الرحمان با فرنگان نبرد كرد و لشكر به سرزمين ايشان كشيد و غنايم بسيار فراچنگ آورد . سپس به عزم غزا در اين سال ( يعنى سال 113 ه ) به بلاد فرنگان لشكر برد . و برخى گويند سال 114 و اين درست است . عبد الرحمان خود و همراهانش به شهادت رسيدند . » « 14 »
ابن خلدون به خطا اين واقعه را به ابن الحبحاب والى مصر و افريقيه نسبت مىدهد و مىگويد : « پس از هيثم ، محمد بن عبيد اللّه بن حبحاب صاحب افريقيه به اندلس آمد . در سال 113 وارد اندلس شد و با فرنگان جنگ كرد ، جنگهايى مكرر . سپاه او در ماه رمضان سال 114 از فرنگان آسيب بسيار ديد . او دو سال در آن كار ببود . » « 15 » از ديگر روايات اندلسى چيزى است كه صاحب اخبار مجموعه به هنگام ياد كردن از واليان اندلس آورده است ، آنجا كه گويد : « سپس عبد الرحمان بن عبد اللّه الغافقى به امارت اندلس رسيد . در عهد او اهل بلاط الشهدا به شهادت رسيدند . سردار آنها عبد الرحمان نيز به شهادت رسيد . » « 16 »
ضبى در ترجمهء حال عبد الرحمان همان مطالب ابن عبد الحكم را در باب جنگ بلاط الشهدا نقل مىكند « 17 » . حميدى كه او نيز از مورخان اندلس است در سخن خود از عبد الرحمان گويد : « عبد الرحمان الغافقى از تابعين بود . به غزاى روم رفت و با جماعتى از لشكرش در سال 115 به شهادت رسيد . » « 18 » ابن عذارى المراكشى گويد : « عبد الرحمان بن عبد اللّه الغافقى امارت اندلس يافت . به غزاى روم رفت .
در سال 115 با جماعتى از لشكريانش در مكانى موسوم به بلاط الشهدا به شهادت
هامش
( 14 ) . ابن الاثير ، الكامل ، ج 5 / ص 64 .
( 15 ) . ابن خلدون ، العبر ، ج 4 / ص 119 ، در اينكه واقعه را به محمد بن الحبحاب نسبت مىدهد اشتباه آشكارى است ، زيرا ابن الحبحاب عامل مصر بوده و در سال 116 ولايت افريقيه يافته است ، نه او و نه پسرش هيچيك امارت اندلس نداشتهاند . رجوع كنيد به ابن عبد الحكم ، ص 217 .
( 16 ) . اخبار مجموعة فى فتح الاندلس ، ص 25 .
( 17 ) . الضبى ، بغية الملتمس ، شمارهء 1021 .
( 18 ) . الحميدى ، جذوة المقتبس ، طبعة القاهره ، ص 256 .