اكنون به روايات اسلامى بازمىگرديم و مىگوييم مورخان مسلمان از اين حوادث به سكوت گذشتهاند يا تنها اشارتى كوتاه كردهاند . بايد در آغاز متذكر شويم كه واقعهء تور در تواريخ اسلامى به واقعهء بلاط يا بلاط الشهدا شهرت دارد و از اينرو آن را بدين نام خواندهاند كه شمار بسيارى از بزرگان مسلمانان و تابعين در آن به شهادت رسيدهاند . از اين نامگذارى و از برخوردى كه مورخان اسلامى با قضيه داشتهاند ، كه خواستهاند با عباراتى اندك آن واقعهء عظيم را بهطور موجز بيان كنند ، مسلم است كه از بعد فاجعه ، فاجعهء برخورد اسلام و مسيحيت و آنچه در دشتهاى تور بر سر مسلمانان آمد نيك آگاه بودهاند . از دلايلى كه به اين حادثه رنگ دينى دادهاند يكى آنكه در داستانهاى اسلامى مكرر آمده كه سالها بعد هنوز از بلاط الشهدا آواز اذان به گوش مىرسيد « 12 » .
مىتوانيم امساك مورخان مسلمان را در اين باب براين حمل كنيم كه آنان نمىخواستهاند در واقعهاى كه براى اسلام رهآوردى جز كشتار و هزيمت نداشته قلمفرسايى كنند و آن حكايات دردناك را بر صفحهء كاغذ كشند ، ازاينرو تنها به اشاراتى كوتاه اكتفا كردهاند . در واقع جاى حاشيه رفتن نبوده است و نيازى به ارزيابى حادثهاى كه بدون ترديد ضربتى به اسلام و مطامع خلافت دمشق بوده است ، نمىديدهاند . اگر برخى روايات اندلسى را كه در دورههاى متأخر در اين باب آمده است استثناء كنيم ، مورخين اسلامى همه متفقا شرح واقعهء بلاط الشهدا را با نوعى سكوت برگزار كردهاند .
اينك برخى از اقوال موجز آنان :
ابن عبد الحكم كه قديمىترين راويان فتوحات اسلامى است و از ديگر نويسندگان به زمان وقوع حوادث نزديكتر بوده است ، مىگويد : « عبيده ( مراد والى افريقيه است ) عبد الرحمان العكى را امارت اندلس داد . عبد الرحمان مردى صالح بود ، با فرنگان نبرد كرد و آنها در اقصاى اندلس بودند و غنايم بسيار فراچنگ آورد و بر آنان پيروز شد . . . سپس به عزم غزا بار ديگر بر سرشان لشكر كشيد . در اين جنگ بيشتر يارانش به شهادت رسيدند . قتل او چنان كه يحيى از ليث نقل مىكند در سال 115 هجرى بوده است . » « 13 » واقدى و بلاذرى و طبرى كه همه از قديمىترين
هامش
( 12 ) . المقرى از ابن حيان . نفح الطيب ، ج 2 / ص 56 .
( 13 ) . ابن عبد الحكم ، فتوح مصر و اخبارها ، ص 216 و 217 .