دشمن او را زير باران تير گرفت . عبد الرحمان كشته شد و از اسب درافتاد . در اين احوال خلل در لشكر اسلام افتاد و مسلمانان از هر سو روى به گريز نهادند . تنها عاملى كه آنان را از قتلعام دشمن نجات داد فرارسيدن شب بود .
« مسيحيان اين فرصت را مغتنم شمردند و چند بار لشكر به هزيمت رفته را مورد حمله قرار دادند . مسلمانان نيز در عين عقبنشينى چند بار حمله كردند و اين جنگ و گريز تا اربونه ادامه داشت .
« شكست سخت مسلمانان و كشته شدن سردارشان عبد الرحمان در سال 115 هجرى بود . پادشاه فرانسه شهر اربونه را محاصره نمود ، ولى مسلمانان با شجاعتى هرچه تمامتر از آن دفاع كردند تا محاصره را شكستند و پادشاه فرانسه كه شمار كثيرى از سپاهيانش كشته شده بودند به درون بلاد خود بازگشت . » « 10 »
مورخ ديگر كاردون واقعه را از زاويهء ديگر بررسى كرده مطلبى نقل مىكند كه مىگويد در تاريخ ابن خلكان آمده ، از اين قرار كه : « چون عربها بر قرقشونه مستولى شدند ، شارل ترسيد كه مبادا سرزمين او نيز مورد تهديد قرار گيرد . اين بود كه از ارض كبيره ( يعنى فرانسه ) با لشكرى عظيم بيامد . عربها در ليون ( لوذون ) بودند .
چون دريافتند كه شمار لشكر شارل از شمار لشكر ايشان بسى بيشتر است بازگشتند .
شارل تا دشت انيسون پيش آمد بىآنكه به هيچيك از عربها برخورد كند ، زيرا آنها پشت كوهها پنهان شده و در آنجا موضع گرفته بودند . شارل بىآنكه عربها خبردار شوند گرداگرد كوه را بگرفت سپس به جنگ پرداخت . بسيارى از مسلمانان كشته شدند و باقى به اربونه گريختند . شارل مدتى اربونه را محاصره كرد ، ولى به فتح آن دست نيافت و به بلاد خود بازگرديد . در آنجا در درهء رود رون ( رذونه ) دژى بنا كرد و در آن پادگانى نهاد تا حد فاصل ميان او و عربها باشد . » « 11 »
هامش
( 10 ) .. 88 - 68 . p . dibi : ednoC( 11 ) . رجوع كنيد به :ennodraC. ما در كتاب وفيات الاعيان ابن خلكان جستجو كرديم در اين باب چيزى نيافتيم . شايد كاردون كه در اواسط قرن هجدهم مىنوشته در كتابخانهء سلطنتى پاريس به نسخههاى خطى عربى دست يافته باشد و مطلب فوق را از يكى از نسخ خطى ابن خلكان كه از نسخى كه امروز در دسترس ماست چيزهايى افزون داشته است ، نقل كرده . از سوى ديگر نمىدانيم كه آيا ابن خلكان كتاب تاريخ ديگرى هم داشته است كه اين گونه تفاصيل را در بر داشته و امروز ما را از آن خبرى نيست ؟