نكتهء ( 9 ) مربوط به كلمهء شصت و دوم :
مرحوم فيض در كلمهء 62 و يكى دو كلمهء بعدى به نقد و طعن و تقبيح صوفيان پرداخته ، ضمن آن كه تصويرى از مراسم صوفيان زمان خود را بهدست داده است . وى در كتاب « الحقايق » هم كه به گزارش خود فيض تلخيص وارهاى از كتاب المحجّة البيضاء است و در سال 1090 ، يعنى يك سال پيش از فوت و حدود سى سال بعد از كلمات طريفه نوشته « 1 » ، بخشى در خور از همين سخن را به عين عبارت آورده است . « 2 » با اين حال بزرگانى چون ميرزا عبداللَّه افندى در رياض ، شيخ حُرّ عاملى در امل الآمل و شيخ يوسف بحرانى در لؤلؤة البحرين به ملاحظهء وجود برخى از مباحث معارفى مندرج در كتاب شريف وافى و كلمات مكنونه و مانند آن ، وى را داراى تمايلات صوفيانه دانستهاند . « 3 »
بحرانى به زعم خود اظهارات صوفيانه و عارفانهء فيض را معلول دو چيز دانسته است :
يكى دامادى و شاگردى فيض در محضر ملّا صدراى شيرازى - كه بحرانى او را صوفى بحت و خالص مىدانسته است - « 4 » و ديگر اين كه مذهب صوفيان در زمان فيض در ديار عجم رونق و رواجى داشته ، بلكه آنان نسبت بدان در مرتبهء بالايى از غلوّ بودهاند و اين مسئله تا زمان به قدرت رسيدن مرحوم علّامهء مجلسى رحمه الله ادامه داشته است . « 5 »
جالب آن كه كسانى از مشايخ صوفيه نام فيض را به همراه نام كسانى چون ميرداماد و ميرفندرسكى و شيخ بهايى و مجلسى اوّل ره بهعنوان خليفه در سلسله صوفيه نور بخشيه ثبت كردهاند « 6 » و وجود عباراتى مانند آنچه در كلمات طريفه و حقايق و مانند آن در مورد
هامش
( 1 ) - فهرستهاى خودنوشت فيض ، ص 80 .
( 2 ) - الحقايق ، چاپ دارالكتاب الاسلامى ، 1409 ق ، ص 138 و 139 .
( 3 ) - رياض العلماء ، ج 5 ، ص 181 ؛ امل الآمل ، ج 2 ، ص 305 و لؤلؤة البحرين ، ص 121 .
( 4 ) - لؤلؤة البحرين ، ص 131 .
( 5 ) - همان ، ص 122 .
( 6 ) - معصومعلى شاه ، طرائق الحقايق ، ج 2 ، ص 322 .