كسانى سر بزند ، كه خداوند برتر از همه چيز ، دربارهء آنان گفته است :
« لَقَدْ رَضِيَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِينَ »
و باز فرموده است :
« وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ »
تا به آخر آيه « 1 » و اين آيهها ، از سر زدن گمرهى ، از آنان ، كه رفتن در آتش از آن فراهم مىشود ، جلوگيرى مىكند .
خواهيم گفت : اين كه خداوند برتر از همه چيز ، فرمود :
« وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ »
پيشينيان را ياد كرد ، و كسانى كه ، كارى از آنان سر زد ، تا از رفتار كردن ، به سخنان آشكار پيمبر ، پيشگيرى شود ، از آن پيشينيان نبودند ؛ زيرا پيشينيان ياد شده ، امير مؤمنان و جعفر پسر ابو طالب ، و حمزه پسر عبد المطلب ، و زيد پسر حارثه ، و خباب پسر ارت ، و جز آنان بودند كه نام برده شدهاند ؛ و آنان كه از رفتار كردن به سخنان آشكار پيمبر ، پيشگيرى كردند ، پس از آن گروه ، مسلمان شدند .
بالاتر از آن ، چنانچه ثابت شود كه اينان پيشتر مسلمانان شدهاند ، چنين ثابت مىشود ، كه پيشتر از ديگران مسلمانى را از خود آشكار كردند ؛ پس از كجا دانسته مىشود ، كه درونشان هم به مانند برونشان بوده است ، و چنين نيست كه هر - كس ، مسلمان بودن را از خود آشكار كند ، درونش ، به مانند برونش باشد ، و آيه به كسانى روى مىآورد ، كه برون و درونشان يكى باشد .
بالاتر از آن ، چنانچه در آيه همانها خواسته شده باشند ، از اين جلوگيرى نمىكند ، كه بيراهه رفتن از آنان سر نزند ، و براى آنان فراهم نمىكند كه از بيراهه رفتن و پوشيدهكارى در انديشيدن ، باز داشته شده باشند ؛ زيرا خوشنودى خداوند ، كه در اين آيه ياد شده ، و خوشىهائى كه خداوند براى آنان آماده كرده است ، ناگزير و بدون گفتگو بايد با اين شرط باشد ، كه بر خوشنود بودن خداوند از آنان پايدار باشند ، و آن را تا پايان برسانند .
و هنگامى رواست ، كسى كه تكليف شده ، بدون شك بداند ، با هيچ شرطى به بهشت مىرسد ، كه از بيراهه رفتن و پوشيدهكارى در انديشه و رفتارش ، باز - داشته شده است . اما چنانچه از بيراهه رفتن و پوشيدهكارى در انديشيدن ، بازداشته
هامش
( 1 ) فتح 48 و توبه 9