دانستيم . و مىشود اين بيم و اميد ، به پرداختن هرگونه سخنى وادار كند ، كه چيز كى از فزونىهايش را برساند ، اما نمىشود همه را به پراكندن همين يك آگهى ، با همين لفظ ويژه برانگيزاند .
و نمىتوانند بگويند ، چون رواست ، آگهى راست را براى راست بودنش به يكديگر بگويند ، و بدون اين كه با يكديگر سازش كرده باشند ، همان دانستن اين كه راست است ، آنان را وادارد كه آن سخن را براى يكديگر ببرند ، چرا روا نباشد ، سخن دروغى را نيز براى اين كه مىدانند دروغ است ، بدون سازش كردن بر آن به يكديگر بگويند ؟
اين سخن از آن روى نگفتنى است ، كه جدا بودن اين دو از يكديگر ، آشكار است ؛ زيرا راست دانستن سخنى و باور كردن آن وادار مىكند ، آن را به يكديگر بگويند . اما باور داشتن اين كه كارى بد است ، و سخنى دروغ است ، از بردن آن آگهى براى ديگران ، باز مىدارد .
و در پارهاى از كارها كه گفتن سخن دروغ ، براى چيز ديگرى ، جز راست بودن آن است ، سود بردن يا گريختن از زيان است ، كه به آن وادار مىكند ؛ و ما آشكار كرديم كه بردن سود ، يا گريز از زيان از پراكندن چنين خبرى ، به دست نمىآيد .
و چنانچه روا باشد ، بر پارهاى از روىها ، براى چيز ديگرى جز راست بودن ، خبرى را پراكنده كنند نمىشود ، گروههاى بزرگى را فرا گيرد . و جز يكانهائى از مردم آن را براى يكديگر نخواهند برد . و همهء سخنانىكه در راه آشكار كردن خبرهاى ويژهاى آورديم ، اين سخن را نيز نابود مىگرداند ، كه براى همهء گروههاى ميان ما و پيمبر ، پيش آمده باشد ، كه براى سود بردن از آن ، يا گريختن از زيانى اين خبر را به يكديگر گفته باشند .
بالاتر از آن هرگروهى كه اين خبر را آوردند ، يادآور شدند ، كه آن را از كسانى كه مانند خودشان فراوان بودند ، آن را گرفتهاند ، تا آنجا كه ناشدنى است ، چنين گروه فراوانى بر آن سازش كرده باشند ؛ پس اگر روا باشد در آگهى دادن
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 840
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨٤٠