پس از عثمان پديد آمده است ، و مردم او را براى اين كار برگزيدند . ديگرى مىگويد امام بودنش به سخنان آشكارى از سوى خداوند ، و پيمبرش ثابت شده است .
و كسى كه مىگويد ، امام بودنش با رسيدن سخنانى آشكار ، از سوى خداوند پابرجا شده است ، اين را هم مىگويد ، كه پس از پيمبر - درود بر او و خاندانش بادا - بىدرنگ و بدون اين كه پيش از او ديگرى امام باشد ، پيشواى مسلمانان گرديده است و كسى ميان مسلمانان نيست ، كه بگويد اين آيه پيشوا بودنش را پس از عثمان فراهم مىكند ، و زمان پيوسته به زندگانى پيمبر را نمىرساند ، پس كسى كه بگويد از آيه بر مىآيد كه او پس از عثمان شايستگى امامت را يافت ، از آنچه همهء مسلمانان بر آن گرد آمدهاند ، بيرون است .
ديگرى كه مىگويد اين آيه دربارهء عبادة بن صامت ، فرود آمد ، از دو روى بايد با او سخن گفت ، يكى آن كه اين سخن از كسانى انگشتشمار به ما رسيده است ، و بيشتر گروه مسلمانان آن را نمىپذيرند . و آنچه ما گفتيم كه آيه دربارهء على - بر او درود بادا - فرود آمده است ، همهء مسلمانان بر درستى آن گرد آمدهاند . دوم آن كه عبادة با مردم يهود ، همپيمان و همسوگند بود ، و هنگامى كه مسلمان شد ، يهوديان سوگند و پيمانى كه با او داشتند از هم گسيختند ، و اين پيشآمد بر او دشوار و ناگوار آمد . پس خداوند برتر از همه چيز ، اين آيه را دربارهاش فرود آورد ، كه اگر يهوديان پيمان با او را گسيختند ، خداوند برتر از همه چيز ، و پيمبرش و كسانى كه به مسلمانى گرويدند ، شايستهتر به يارى كردن او هستند . و براى از ميان بردن اندوه او و نيرومند گردانيدن دلش بود . و همهء اينها دربارهء او ، روا مىباشد .
دليل ديگرى كه امام بودن او را ثابت مىكند ، سخنان بسيارى است ، كه با گوناگون بودن انديشهها و جدائى خواستهها از يكديگر از گروه شيعه رسيده است ، و گروههاى پسين از گروههاى پيشين آن را آوردهاند ، تا برسد به پيمبر - درود خداوند بر او و خاندانش بادا - كه او با سخنانى آشكار ، على را پس از خود بىدرنگ و بدون جدا بودن از روزگار زندگى خودش در جاى خود بپاداشت .
پس از دو راه بيرون نيست ، يا كسانى كه اين سخنان را به ما رساندهاند ،
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 837
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨٣٧