انجام بدهد ، و ارادههاى خداوند همان دانستنىهاى او است ، از روش ابى الهذيل است . و به همينگونه دانسته شده است ، خرد شدنى بودن ذراتى كه جسم از آن ساخته شده است ، در ميان مسلمانان ، نظام نخستين بار آن را گفته است ؛ و روش جهم دانسته شده كه از سوى خود او پديد آمده است ، و همچنين روش ابن كلاب و اشعرى ، كه صفات خداوند را ديرينه مىدانند ، دانسته شده ، از آنان آشكار شده است ؛ زيرا در هيچيك اين سخنان ، كسى بر آنان پيشى نگرفته بوده است . و به همينگونه دانسته شده است ، هيچيك از سخنانى ، كه در روش ابو حنيفه است ، چون ديگرى بر او پيشى نگرفته است ، از او دانسته شده است . و شافعى و مالك نيز ، همينگونه شناخته شدهاند .
و هيچيك از كسانى كه به آگهىهاى رسيده از ديگران گوش فرامىدهند ، در اينها كه گفته شد ، هيچگونه گمانى نمىبرند ، و چنانچه سخن آشكارى كه دربارهء امام بودن امير مؤمنان ، رسيده است ، به مانند اينها ساختگى باشد ، به همينگونه بايد ، سازندهاش و روزگار ساخته شدنش شناخته شده باشد ، و براى هيچكس پوشيده نمانده باشد .
و كسى نمىتواند بگويد ، سازندهء اين خبر ، و زمان ساختنش نيز دانسته شده است ، زيرا كسى كه آن را پديد آورد ، هشام بن الحكم بود ؛ و ابن روندى ، و ابو عيسى از او پيروى كردند .
نادرستى اين سخن از آن روى است ، كه اگر آنچه در اينباره گفتهاند ، كه هشام ، آن را ساخت ، درست باشد ، بايد اين سخن ، به مانند خبرهاى ديگر ، آشكار دانسته شده باشد ، و هيچ گمانى به نادرست بودنش نرود ، آنچنان كه مانندهايش بر اين گونهاند .
و چنانچه ، بر اينگونه آشكار دانسته شده باشد ، خوب نيست كسانى كه با آن ناسازگارى دارند ، دربارهاش گفتگو كنند ، و بگويند ، اين خبر از پيمبر رسيده است - درود بر او بادا - آنچنان كه با هركس بگويد ، واگذاشتن كار جنگ ، به داورها را پيش از همهكس ، خوارج به ميان آوردند ، خوب نيست گفتگو كنند ، و جدا بودن
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 842
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨٤٢