و كسى نمىتواند بگويد ، بردن آيه بر آنچه شما گفتيد ، فراهم مىكند ، كه دو معنى مجاز در آيه به كار برده شده باشد ، يكى لفظ « الذين » است ، كه از آن همهء گروه بر مىآيد ، و به يك نفر بردن آن مجاز است ، دوم لفظ
« يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ » *
است ، كه آينده را مىرساند ، و شما آن را در هماكنون برديد . پس آيا براى ما روا نخواهد بود ، كه
« وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ » *
را به اين معنى ببريم ، كه خداوند مىخواسته است بگويد ، يكى از ويژگىهاى آنان ، زكات دادن است ، و ويژگى ديگرشان ، ركوعكردن است ؛ نه آن كه يكى از آن دو كار ، هنگام سر زدن آن كار ديگر باشد .
نادرستى اين سخن ، از آن روى است ، كه پذيرفته نيست ، لفظ
يُؤْتُونَ الزَّكاةَ *
وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ ، *
به معنى آينده باشد ، بلكه پيش نحويان ، اكنون بيشتر در خور آن است . و جز هنگامى كه « سين » يا « سوف » بر آن درآيد ، به آينده ويژگى نخواهد داشت . و هرگاه آن را در هماكنون ببريم ، مجاز نخواهد بود .
و بنا به روش كسى كه مىگويد ، خداوند برتر از همه چيز ، قرآن را در لوح محفوظ پديد آورده بوده است ، مىگويد چنانچه بپذيريم ، معنى راستين اين لفظ آينده باشد ، باز هم به راستى در آينده ، به كار برده شده است ؛ زيرا كارى كه ، در آيه از آن آگهى داده شده است ، هنگام پديد آوردن آيه ، سر نزده بوده است . اما لفظ « الذين امنوا » هرچند براى همهء گروه است ، اما آنچه از به كار بردنش شناخته شده است ، به يكى كه او را ، بزرگ مىنمايانند گفته مىشود و براى آن مانندهاى بسيارى هست . پس مردم در به كار بردن لفظ جمع ، يكى را معنى حقيقى آن مىشناسند . و خداوند برتر از همه چيز ، فرموده است :
إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ
« 1 » .
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ
« 2 »
.
لَقَدْ أَرْسَلْنا
« 3 » و لفظهاى ديگرى جز آن ، كه در قرآن و جاهاى ديگر هست ، كه لفظ جمع ، در يكى به كار برده شده است .
هامش
( 1 ) حجر ، 9
( 2 ) حجر ، 26
( 3 ) حديد ، 25