سخنى از پيمبر - درود بر او و خاندانش بادا - نمىرساند كه او از آن آگاه نباشد ؛ زيرا مىشود او را به جاى خود فرستاده باشد ، تا راستگو بودنش را در آوردن سخن از پيمبر بيازمايد ، و بداند و يا گمان بيشتر به آن ببرد . و مىشود ، گاهى آنچه آگهى فراگيرش هست ، درست باشد ، و آورندهاش ، دروغ بگويد .
بالاتر از آن رواست ، اين پيش آمد ، كه در روزگار زنده بودن پيمبر ، - بر او و خاندانش درود بادا - روى داده است ، امير مؤمنان در آن هنگام ، همهء فرمانهاى خداوند را نمىدانسته است .
و اينكه امير مؤمنان ، - بر او درود بادا - فرمود ابو بكر به من چنين گفت و راست گفت ، براى اين او را راستگو شمرد ، كه در شنيدن آن آگهى از پيمبر انباز يكديگر بودند ؛ و براى همين او را راستگو شمرد . و سودى كه در به جاى خود فرستادن او هست ، اين است ، كه از برانگيخته شدن بر پيمبر - بر او و خاندانش درود بادا - باز مىدارد ؛ زيرا گاهى تا كسى را به جاى ديگرى فرستاده شده است نفرستند ، از دروغ گفتن پرهيز ندارد ، و از ترس اين كه به جاى ديگرى فرستاده شده است از دروغ گفتن پرهيز مىكند ؛ پس كسى نمىتواند بگويد ، كسى كه دروغگوى است ، روا مىباشد ، جانشين دروغگوى ديگرى بشود ؛ زيرا مىشود ، كسى از يك كار بد ، پرهيز كند ، هرچند از كار بد ديگرى كه به مانند آن است ، پرهيز نكند .
و چنين نيست كه امام ، بايد از درون مردم آگاه باشد ، تا گواهان را براى داورى كردن بر زيان كسانى كه سزاوار آن زيان هستند ، راستگو بشناسد ؛ زيرا او فرمان داده شده است ، به آنچه از برون كارها ، برمىآيد ، فرمان بدهد ؛ و بر او نيست كه برابر با درون كارها فرمان بدهد .
و چيزى كه درستى سخن ما را مىرساند ، آن است ، كه امام بايد به همهء فرمانهاى دينى دانا باشد ، و ثابت كرديم ، كه بايد به گفتار و كردار او كار كرد ، و او نگهدار فرمانهاى دين است ، پس اگر روا بدانيم پارهاى از فرمانهاى دين را نداند ، از اين آسوده نخواهيم ماند ، همان چيزى را كه نمىداند ، براى گروه مسلمانان چنين پيش بيايد كه از آن روبگردانند ، يا آن را پنهان كنند ؛ زيرا ما ثابت كرديم ، مىشود
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 817
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨١٧