كارهاى غيروابسته به دين ، نيز دانا باشد ، و نه آنكه بايد در آنها بر آنان پيشگام باشد ، و چيزى كه آنان گفتند بايد دانا باشد ، هيچ وابستگى به كارهاى دينى ، ندارد ؛ زيرا امام در ساختنىها ، و پيشهورىها ، پيشوا و فرمانده نيست ؛ و هرگاه ميان مردم در اين كارها ناسازگارى و گفتگو پيش آيد ، امام آنان را به كسانى كه از آن آگاهند ، و سخنشان در آن كار ، پيش او درست است ، بازگشت مىدهد ، و از گفتار آنان به آنچه مىداند از سوى خداوند برتر از همه چيز آمده است فرمان مىدهد .
پس اگر كسانى كه از چيزهاى ساختنى آگاهند ، ناهمسان بگويند ، او به سخن كسى تكيه مىكند ، كه از همه درستكارتر باشد ، و اگر همه در درستكارى برابر باشند ، سخن يكى از آنان را برمىگزيند ؛ و اين كارى است ، كه او بايد انجام بدهد .
و ميان ياران ما كسانى هستند ، كه مىگويند ، او آنچه را بايد بداند همه را از گفتار آشكار خداوند برتر از همه چيز ، كه به او مىرسد مىداند ؛ و خبرهائى در اينباره مىآورند ؛ و اگر چه رواست ، از اين راه همه را بداند ، اما نمىتوان گفت ، بايد چنين باشد ؛ زيرا بر آنچه نخست گفتيم ، بايد تكيه كرد .
و دليلى كه از آنچه آورديم ، پرده برمىدارد ، اين است ، كه هركس در اينباره با ما ناسازگارى دارد ، نمىگويد بر هرچه وابسته به دين است ، بايد دانا باشد ، اما مىگويد ، چون به همه چيز دانا مىباشد ، از همه فزونتر است . و او بايد از كسانى باشد ، كه كوشش كند ، از آنچه مىداند ، چيزهاى ديگر را برآورد و بر آن آگاه گردد . و بنابراين آيا بايد از همهء كسانى كه از چيزهاى ساختنى آگاهند ، داناتر باشد ، يا بهتر بتواند با كوشش كردن در آنچه مىداند چيزهاى ديگر را برآورد ، و يا چنين هم نيست . پس از آنچه آنان مىگويند ، نادرستى سخنى كه ما را به پذيرفتنش وادار كردند آشكار گرديد .
اما دانا بودن امام به هرچه دانستنى است ، ضرورى نيست ؛ زيرا همهء دانستنىها ، به آنچه در دين است ، وابستگى ندارد . و آنچه وابسته به دين است ، با شماره است ، و او به همهء آنها دانا مىباشد .
پس اگر بگويند : بنابراين ، بايد بپذيريد ، كه فرماندهان و داوران ، نيز بايد
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 814
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨١٤