هرچه را وابسته به دين است ، بدانند .
گفته خواهد شد : فرماندهان و فرمانروايان ، به همهء كارهاى دينى فرمان نمىدهند ؛ و به هريك آنان پارهاى از كارها واگذار شده است ، و به هريك كارى واگذار شده باشد ، و فرمان دادن در آن كار با او باشد ، پيش ما هرچه را به آن وابسته است ، بايد بداند . و چنانچه بينديشيم ، امام يكى از جانشينان خود را در همهء كارهاى دينى ، جانشين خود گرداند ، بايد او هرچه را وابسته به دين است بداند ، آنچنان كه دربارهء خود امام ، مىگوئيم . و با واگذار شدن كارها ، به كسانى در شهرهاى گوناگون ، نبايد هريك از آنان همهء آنها را بداند .
پس اگر بگويند : هرگاه فرمانده و فرمانروائى به جاى امام ، كار كند ، و پيش - آمدى روى دهد ، و براى دانا نبودن به آن ، كار بر آنان تنگ گردد ، چه بايد بكنند ؟
پس اگر بگوئيد ، كار را به ديگرى باز گردانند آنچه گفتيد ، نادرست مىگردد ؛ و چنانچه بپذيريد كه بايد كوشش كنند ، و در آنچه مىدانند بينديشند ، تا آنچه را نمىدانند به دست آورند ، شما چنين نمىگوئيد .
گفته خواهد شد : انديشيدن چنين پيشآمدى روا نيست ؛ زيرا پيش ما ، امام در گوشه و كنار ، كارى را به كسى وانمىگذارد ، مگر از گزارشاتش بداند ، در جائى كه او فرمانروا مىگردد ، پيشآمدى نخواهد شد ، كه او آن را نداند ؛ و اگر كارى پيش بيايد ، كه او به آن دانا نباشد ، و نيازمندى به آن ، در تنگى زمان پيش نيامده باشد ، در آن كار ، به خود امام ، بازگشت مىكند .
و هرگاه بگويند : از اين سخن برمىآيد ، كه خود امام ، بايد با سخنانى آشكار ، كار فرماندهى را به كسى واگذار نمايد .
گفته خواهد شد : مىشود خود امام فرماندهى او را ، به يكى از نشانىهائى كه خداوند برتر از همه چيز آن را به پا كند ، و يا فرماندهى كسى را خود امام ، براى گروهى كه نيازمند به آن هستند ، در دورترين جاها ، با گفتن سخنانى آشكار ، به او واگذارد ، و گزارشات آنان بر آنگونه باشد ، كه ياد كرديم .
و هرگاه كار فرماندهى آنان در دورترين جاها ، به كسى كه امام بخواهد ،
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 815
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨١٥