ميان اين دو جا آشكار گرديد .
پس اگر بگويند : امام در آنچه وابسته به دين است ، و آنها را مىداند ، پيشوائى مىكند ، و در چيزهائى كه نمىداند ، رهبرى نمىكند .
گفته خواهد شد : اين سخن بنابر آنچه همهء مسلمانان بر آن گرد آمدهاند ، از كار مىافتد ؛ زيرا اگر چه در معنى پيشوا بودن ، با هم ناسازگار مىباشند ، اما همگى بر اين گرد آمدهاند ، كه امام در هرچيزى وابسته به دين است ، پيشوا مىباشد . و ما مىگوئيم چون امام به هرچيزى وابسته به دين است ، فرمانروا مىباشد ، پس بايد به همهء فرمانها و چيزهاى وابسته به دين ، دانا باشد . و چنانچه بينديشيم كه در پارهاى از آنها ، فرمانروا باشد ، نمىبايد به همهء چيزهاى وابسته به دين ، دانا باشد .
پس اگر بگويند : گماردن پادشاه ، كسى را به كار وزارت كه از آن آگاه نيست ، و سپردن هريك از ما كارى را به ديگرى ، كه به جاى خودش ، آن كار را انجام بدهد ، با اينكه او كاردان نباشد ، براى اين بد است ، كه انجام شدن كار ، به دست كسى كه از آن چيزى نمىداند ، چنين فراهم مىكند كه پادشاه ، يا هريك از ما كه او را به آن كار مىگمارد ، چيزى كه از انجام شدن كار مىخواهد ، از دستش برود ، و از آن زيان ببرد . اما خداوند برتر از همه چيز ، از انجام شدن كارهاى دينى ، سود نمىخواهد ببرد ، تا با از دست رفتن ، و پس افتادنش سودى كه مىخواهد ، به او نرسد ، يا از آن زيان ببيند .
گفته خواهد شد : بنابر آنچه گفتند ، بايد بپذيرند ، كه همهء كارهاى بدى كه مىبينيم براى اين بد باشد ، كه زيانى از آن ببار مىآيد . و بدى كارها براى چيزهائى نباشد ، كه ما يادآورى خواهيم كرد ، پس كار به پذيرفتن گفتار جبرى مسلكان ، خواهد انجاميد .
بالاتر از آن ، مىبايد ، سرزدن اين كارها ، از كسى بد نباشد ، مگر آنكه بداند ، زيانى در آن هست ، و ما مىدانيم ، خردمندان ، كارهائى را بد مىدانند ، هرچند ، ندانند ، زيانى در آن هست ؛ و از اين برمىآيد ، كه آنچه گفتند نادرست است .
و مىبايست ، چنانچه بينديشيم ، پارهاى از پادشاهان ، از پس افتادن كارهائى به
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 812
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٨١٢