سرپرست شدنش پى مىبريم ، و چنانچه از آن آگاه نباشيم ، بدى سرپرست شدن او را هم نمىدانيم ، و از اين آگاه مىشويم همان كه گفتيم سرپرست شدن كسى كه كمتر فزونى دارد ، بر ديگرى كه از او فزونتر است ، اين بدى را ببار آورده است « 1 » .
و چون موجود ديرينهء برتر از همه چيز ، كسى است كه خود او امام را به پا مىدارد ، امام بايد آنچه در درون دارد ، فزونتر از همهء ديگران باشد و بايد پاداشش هم از همه بيشتر باشد « 2 » ، آنچنان كه هركس را ما به پا داريم ، بايد در كارهاى بيرونى فزونتر از همهء كسان ديگر باشد ؛ زيرا ما راهى نداريم ، كه از درونش آگاه گرديم .
و كسى نمىتواند بگويد : فزونتر بودن او درست نمىشود ، مگر آن را بر اين پايه بنهيد ، كه خداوند برتر از همه چيز او را به پا داشته است ، و آشكار است كه شما
هامش
( 1 ) اين استدلال بر مبناى تعريفى است ، كه از علت تامه شده است ، كه گفتهاند : « هى ، ما يجب عند وجودها ، وجود شىء آخر ، و عند عدمها عدمه ، علما و عينا » و بر همين مبنى است كه در قوانين كشف علت از علوم تجربى جديد ، يك بار آنچه را علت تصور شد ، است ، به وجود مىآورند تا ببينند آنچه را معلول پنداشتهاند ، و اثر مطلوب است آيا حاصل مىشود ، يا نمىشود ؛ پس از آن آنچه را علت تصور كردهاند ، معدوم مىكنند ، تا ببينند ، آنچه معلول تصور شده است ، معدوم مىشود يا نمىشود . و پس از آن علت را كم و زياد مىكنند و به عكس تا ببينند معلول هم كم و زياد مىشود يا نمىشود ، و در نتيجه هرگاه معلوم شد ، رابطهء وجودى و عدمى كامل بين دو حالت هست ، آنها را علت و معلول يكديگر مىشناسند و استدلالات شيخ در بيشتر موارد به روش تجربى و بر همين پايه است .
( 2 ) مسألهء انتخابى يا انتصابى بودن امام يك مسألهء اصلى مهم و مورد اختلاف ميان فرق شيعه با غيرشيعه است ، و دليل انتخابى بودنش پيش شيعه ، اين است كه آنان معتقد به عصمت امام هستند و مىگويند ، چون ظاهر و باطن امام بايد يكى باشد ، و علاوه بر اعمال ظاهرى كه بايد بدون هيچگونه نا شايستگى از او سر بزند ، لغزش فكرى و عاطفى كه از همه كس پوشيده است ، نيز بايد نداشته باشد ، و همچنان كه اعمال ظاهرىاش خوب است ، باطنش هم بايد خالص و بدون عيب باشد ، و چون كسى جز خداوند ، از باطن ديگرى آگاه نيست ، پس خداوند بايد كسى را كه مىشناسد باطنش مانند ظاهرش خوب است ، او را بر اين كار بگمارد .