بيم دادن نمىشوند ، به كارى كه به آن سزاوار بيم دادن مىشوند ، بيفزايند ، و با آن سزاوار بيم دادن شوند ؛ آيا نمىبينى آشاميدن و نيآشاميدن آب هردو روا مىباشد ، و از آشاميدن شراب ، بازداشته شدهاند ، و هرگاه هردو كار را با هم گرد آورند ، از آشاميدن هردو با هم بازداشته مىشوند ، و كارهاى ديگرى كه انجام دادن و ندادنش يكسان است ، هرگاه با كارى كه از آن بازداشته شدهاند ، با هم گرد آورده شوند ، نيز به همينگونه از آن بازداشته مىشوند ، و براى افزودن دو كار به يكديگر ، كه انجام دادن و ندادن هريك از آنها جداگانه روا مىباشد ، جاهائى آورده شده است ، كه هرگاه به يكديگر افزوده شوند در شرع از آن بازداشته خواهند شد .
آيا نمىبينى ، جفت شدن با زن خود روا مىباشد ، و در آمدن به كعبه نيز ، روا مىباشد ، و از هردو كار با هم انجام دادن ، بازداشته شدهاند ؛ و به همينگونه دو زن گرفتن روا مىباشد ، و چهار زن گرفتن نيز روا مىباشد ، و از دو و چهار زن همه را با هم گرفتن ، بازداشته شدهاند ؛ و به همينگونه مىشود ، پيروى كردن از راه كسانى كه مؤمن نيستند ، روا دانسته شده باشد ، و هرگاه به دشمنى كردن با پيمبر افزوده گردد ، از آن بازداشته شوند .
اما كارهاى ديگرى كه انجام دادن و ندادنش ، هردو روا مىباشد ، هرگاه به دشمنى كردن با پيمبر ، افزوده شوند ، مىدانيم ، كه افزوده شدن آنها به يكديگر ، به مانند گرد آوردن آنها با يكديگر است ، و براى همين است ، كه دگرگون نمىشوند .
ديگر از چيزهائى كه گفتهايم ، اين است : كلمهء مؤمنين در سخن خداوند ، از اين بيرون نيست ، كه يا همهء آنان از آن خواسته شده است ، و يا پارهاى از آنان ؛ پس اگر اين كلمه بر همهء آنان به كار برده شده باشد ، چنين فراهم مىشود ، كه آيه را ، در همهء روزگارها ، بر همهء آنان به كار برند .
تا هنگامى كه ساعت به پا ايستد ؛ پس از كجا مىتوان گفت ، كه گرد آمدن همهء مؤمنان روزگارها ، دليل بر درستى سخنى است ؛ و چنانچه آن كلمه را براى پارهاى از مؤمنان هر روزگارى به كار برند ، براى ما روا خواهد بود ، آن را بر پارهاى از مؤمنان روزگارى ببريم ؛ و آنان همان كسانى هستند ، كه مىدانيم ، از بيراهه رفتن و فراموش
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 787
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٧٨٧