آيا نمىبينى دانستنىهائى كه همگانىترين مهربانىها مىباشند ، و همهء كارهائى را كه بايد انجام داده شوند ، فرا مىگيرند ، در آن هنگام كه براى كوشيدن در انديشيدن داده شده است ، براى آنچه بايد در آن زمان انجام گردد ، مهربانى نمىباشند ، و براى كارهائى كه از آن پس ، بايد انجام گردند ، مهربانى مىباشند .
كارهائى كه به فرمان خداوند بايد انجام داده شوند نيز بر دو گونهاند پارهاى از آنها براى همهء كارهاى ديگرى كه بايد انجام داده شوند ، مهربانى مىباشند ، و پارهء ديگرى از آنها ، به پارهاى از آن كارها ويژگى دارند . و ميان آنها ، فرمانهائى هست كه از يك روى ، براى انجام دادن همهء كارهاى ديگر مهربانى است ، و از روى ديگر همگانى نيست .
اما آفريده شدن فرزندان و بخشيدن دارائىها و گرفتن آنها براى گروههائى مهربانى است ، و براى گروههاى ديگرى ، مهربانى نيست .
و بنابراين مىشود ، فرماندهى نيز براى كارهائى كه با اندامها ، انجام داده مىشوند مهربانى باشد ، هرچند ، براى كارهائى كه در دل انجام مىگردند مهربانى نباشد .
و هرگاه بينديشيم ، كه خداوند برتر از همه چيز ، بيش از يك نفر كه داراى تكليفهائى است ، نيافريده باشد ، و آن يك نفر از گمراه شدن در انجام دادن آن كارها ، آسوده نباشد ، ناگزير از آن است ، كه براى همان يك نفر ، نيز بايد فرماندهى پديد آيد ؛ و چيزى كه نيازمندى به فرمانده را فراهم مىكند ، اين است ، كه هرگاه ، او داراى فرمانده نباشد ، روا خواهد بود كه اگر زيردستى برايش فراهم گردد ، بر آن شود كه بر او ستم روا دارد . و كسى كه زير فرماندهى ديگرى باشد ، خواهان ستم كردن بر او نخواهد شد ؛ زيرا مىداند كه فرمانده او را از انجام دادن كارهاى بدى كه خود او ، از آن در نمىگذرد ، جلوگيرى خواهد كرد . و شخص امام است كه او را از انجام دادن آن كارها جلوگيرى مىكند . و در اندازهاى كه بايد ، نگه مىداردش ؛ پس در همه هنگام مهربانى بودن وجود امام حاصل است .
اما كسى كه خداوند او را از انجام دادن كار بد ، و كوتاهى كردن در كارهائى كه
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 771
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٧٧١