گفتنى است ، و شنيدنى است ، و براى ديگران هم بردنى است ؛ پس از هر دو روى ، كار را به پايان مىرسانيدند .
بالاتر از آن ، آنان جنگ را بسيار ، و بارها آزموده بودند ، و چون بر آنچه مىخواستند ، پيروز نمىشدند ، مىبايست ، با سخنپردازى برابرى كنند ، تا پوشيدگى از ميان برود ، و با اينكه جنگ ، پس از رفتن مسلمانان به مدينه انجام گرديد ، پيش از آن مىبايست ، با قرآن برابرى كرده باشند .
اما اينكه مىگويند : آنان ترسيدند ، براى مردم پوشيده كارى و مانند كردن سخنان با يكديگر فراهم شود ، بايد دانست آن گروه همين را مىخواستند ؛ زيرا بر آن بودند كه سخنى بپردازند ، و شنوندگان چگونگى آنها را از هم نشناسند ، و همهشان ، يا بيشترشان ، يا گروهى از ايشان باور كنند ، كه آن سخن مانند قرآن است .
بالاتر از آن ، آنان روش خودشان را در برابرىهائى كه در شعر و سخن گفتنها با يكديگر مىكردند ، شناخته بودند ، و مىدانستند ، مىخواهند ، سخنى بياورند ، كه نزديك به سخن آن ديگرى باشد ، نه آنكه به راستى مانند آن باشد ؛ زيرا مانند بودن يكى با ديگرى ، اندازهگيرى نمىشود ؛ پس مىبايست به همان چيزى كه روش هميشگى آنان بود ، و به آن خو گرفته بودند ، با قرآن هم برابرى كنند ؛ و چنانچه از خردمندى ، خواستار شوند ، به انجام دادن كارى با ديگرى برابرى كند و مانند آن كار را بياورد ، و چنين بهانهجوئىهائى بكند ، بهانهاش پيش خردمندان ، پذيرفتنى نيست .
و اينكه مىگويند : هنگامى كه پيمبر از مردم عرب ، خواستار شد مانندى براى قرآن بياورند ، آنان ندانستند ، مانند بودن آن را در چه چيز خواسته است ، سخنشان بيهوده است ؛ زيرا مىبايست از او پرسيده باشند در چه چيز مىخواهى ، مانند را بياوريم .
بالاتر از آن ، روشى كه در برابرى كردن پارهاى از آنان با پارهء ديگر ، در شعر گفتن و سخنورىها داشتند ، براى همهء آنان شناخته شده بود . و چگونه مىشود
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 728
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٧٢٨