به شنيدنىهاى شرعى به همين گونه است .
اما اين كه مىگويند : نماز و روزه و دور خانه كعبه گرديدن ، به حكم عقل كار بدى است ، و آنچه را عقل ، بد بداند ، مانند ستمگرى كردن و دروغ گفتن و جز آنها ، هيچگاه دگرگون نمىشوند ، سخنى نادرست است ؛ زيرا چيزهائى را كه عقل بد مىداند ، دو گونهاند :
اول : آن كه از بدى ، دگرگونىپذير نيست ، مانند دروغ گفتن و ستم كردن ؛ زيرا چيزى كه اين كارها را بد مىگرداند دگرگونىپذير نيست ، و آن همان ستم بودن و دروغ بودن است . پس نمىشود شنيدنىهاى شرعى ، آنها را به چيزى برگرداند ، كه ناسازگار با عقل باشد .
دوم : كارهائى است كه دگرگونىپذير هستند ، و رواست از خوبى به بدى و از بدى به خوبى بيرون شوند ؛ مانند زيانرسانى بدون سزاوار بودن آن ، كه سودى يا پيشگيرى از زيانى از آن بر نيايد ، كار بدى است ؛ اما هرگاه سزاوارى با چيز ديگرى از آنها در آن پيش بيايد خوب خواهد شد . پس نماز و روزه گزاردن ، و پرستشهاى ديگر ، اگر هيچ بهره و سودى در آن نباشد ، و براى رسيدن به آنچه بايد ، انجام نشود ، به حكم عقل بد است ، و هرگاه سود درست در آن باشد ، و براى آنچه بايد انجام گردد ، از بد بودن بيرون مىروند ، و جز اين كه خوب باشند نخواهد شد .
پس شنيدنىهاى شرعى آگاه مىكنند ، كه براى ما در اين كارها سودها هست ، و اگر عقل از اين سودها آگاه باشد ، ما از همان راه ، خوبى آنها را دانسته بوديم .
پس اگر بگويند : براى نمونه چگونه مىشود نماز گزاردن كمك و مهربانى به باز پس دادن سپرده باشد ، و ميان اين دو هيچ وابستگى وجود ندارد .
خواهيم گفت : نمىبايست ميان كارى كه كمك و مهربانى به كار ديگر است ، همانندى و وابستگى آشكارى براى يكى به ديگرى موجود باشد ، و بايد به انجام دادنش بخواند و برانگيزاند ، اما يكايك آن وابستگىها جدا از هم نمىبايست
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 689
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٨٩