هست استوارتر گرداند ، هرچند فرمانهائى با او نباشد ، و برانگيخته شدن او از اين راه ، كه خرد براى دانا بودن به آنها بس است ، بيهوده نخواهد بود ؛ زيرا مىشود خود برانگيخته شدن آن پيمبرى كه به همان چيزهائى كه خرد مردم ، از آن آگاه است ، مىخواند ، براى انجام دادن كارهائى كه بايد انجام گردد ، يا بايد انجام داده نشود ، مهربانى باشد پس با كمك برانگيخته شدن چنين پيمبرانى ، كسانى كه اگر به وسيلهء آنان به آنچه در عقل هست ، خوانده نمىشدند ، نمىگرويدند ، بدان خواهند گرويد ؛ هرچند ، فرمانهائى با آن پيمبران همراه نباشد .
و بنابراين مىبايست معجزههائى بر دست آنان آشكار گردد ؛ زيرا ما چنين انديشيديم ، كه برانگيخته شدنشان براى انجام دادن كارهائى كه بايد انجام گردد ، مهربانى مىباشد . و نيز ، ما مىبايست ، در آن معجزهها بنگريم ؛ زيرا گفتيم ، خود برانگيخته شدن آنان ، مهربانى به كار ما مىباشد .
بالاتر از آن اگر به سوى خود ، خواندن آنان ، مهربانى به كار ما نباشد ، باز هم ، برانگيخته شدنشان ، بيهوده نخواهد بود ، آنچنانكه با داشتن دليلهاى بسيار ، بر يك چيز ، هرچند يك دليل هم بس باشد ، بيهوده نيست .
اما نگريستن در معجزه ، پس اگر با آن پيمبر فرمانهاى خدائى باشد ، يا در برانگيخته شدنش كمك و مهربانى به انجام شدن كارهائى باشد ، كه بايد انجام گردد ، مىبايست ما در آن بنگريم ؛ و اگر چنين نباشد ، بلكه تنها براى استوار گردانيدن چيزهائى باشد كه عقل آن را درست مىداند ، نگريستن در آن خوب است ، و چنين نيست ، كه بايد در آن نگريست ، و سخن كسانى را كه مىگويند ، به هرگونه باشد ، بايد در آن نگريست ، از ايشان نمىپذيريم .
و بنابراين هرگاه بگوئيم ، رواست به دست امامان و نيكوكاران ، كه پيغمبر نيستند ، معجزاتى آشكار گردد نگريستن در آن را روا خواهيم دانست ، و پس از اين اگر خدا بخواهد در آن سخن خواهيم گفت .
و نيز هرگاه آگاهى يافتن از پيمبرى او كمك و مهربانى در زندگى ما باشد ، خوب است خداوند برتر از همه چيز ، پيمبرى را برانگيزاند ، هرچند فرمانهائى
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 686
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٨٦