است ، و با اين همه بايد در آنجا ماندگار نشود ، چنانچه گمان بيشترش بر اين باشد ، كه در پارهاى از شهرها كارهاى نادرستى انجام مىگردد ، و با آن كه او در اينباره كارى نبايد انجام بدهد ، بايد روا باشد او را بر بدگوئى نكردن از آن كارهاى نادرست ، سرزنش كنند . و چيزى كه در هردو جا گفتن اين سخن را روا مىگرداند ، اين است ، كه در هردو جا ، بهانهجوئىهايش از اين كه از بدگوئى ، دست باز مىدارد ، پذيرفته است .
پس اگر بگويند : ماندن در آنجا با بدگوئى نكردن از سخنان كفرآميز به گمان مىاندازد كه او از انجام شدن كارهاى نادرست خوشنود است .
گفته خواهد شد : خوددارى از بدگوئى كردن كار ناروا ، خوشنود بودن از آن را از همه روى نمىرساند ؛ پس اگر كسى كه گفتيم در آنجا بماند و همهء كوشش خودش را براى آشكار كردن بيزارى از آن بدىها به كار برد ، گمان بردن به خوشنودى از كار بد ، از ميان مىرود . و ما مىدانيم ، با اين كه سخنان كفرآميز در مكه آشكار گفته مىشد ، پيمبر - بر او و خاندانش درود بادا - چندى در آن شهر ماندگار شد ، و خداوند از ماندن در آنجا او را جلوگيرى نكرده بود ؛ زيرا او در ميان ياران خودش ، و هركجا مىتوانست ، دين را آشكار مىكرد .
و از اين كه گفتيم ، ماندن در آنجا رواست ، نبايد بپذيريم ، كه رفتن جاهائى كه كار بد ، انجام مىشود ، و يا شراب مىآشامند ، روا مىباشد ؛ زيرا رفتن در اين گونه جاها جز براى بدست آوردن نتيجههاى درست ، خوب نخواهد بود ؛ پس اگر براى كسانى كه در آنجا گرد آمدهاند ، در كارهاى بدشان پوشيدگى روى داده باشد ، رواست براى از ميان بردن پوشيدگىهاى آنان ، آنجا بروند . اما با اين كه بدانند هيچ پوشيدگى در آن كارها برايشان روى نداده است ، رفتن به آنجا جز براى بدگوئى كردن از كارهاى بدشان ، روا نمىباشد ، و گرنه ، هركس آنجا برود ، و از آن كارها بدگوئى نكند گمان نادرست و بد ، دربارهاش برده مىشود .
و از اين كه گفتيم در آن شهرها ، بايد ماندگار نشوند ، برنمىآيد ، در شهرى كه خاندان و فرزندان كسى هستند ، و او در آنجا زندگى مىكند ، بايد دست بردارد ؛
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 677
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٧٧