وادار به كشتن كرده است ؛ زيرا كار انجام شده از سوى كسى كه بدان وادار گرديده ، گوئى همان كار واداركننده است . و كشته شدن به جاى كشتن نيز به همين گونه است ؛ زيرا گوئى كشتن كار واداركننده است .
اما دربارهء به ناخواه واداشتن به همبستر شدن به ناروا با زنى ، پس ميان مردم كسانى هستند كه مىگويند ، به ناخواه وادار كردن مرد به اين كار ، نشدنى است ؛ هرچند كه زنان را مىتوان ، بدان ناچار گردانيد . او گفته است ، براى مردان از اين رو نشدنى است ، كه اندام نزديك شدن به زن ، با ترسناك بودن ، باد نمىكند و گسترش نمىيابد ، تا به ناخواه ، اين كار انجام داده شود . و سخن استوارتر اين است ، كه مىشود ؛ زيرا باد كردن و گسترده شدن اندام ، پيرو خوش آمدن بدن است ، و پديد آمدن خوشى بدنى از كار خداوند برتر از همه است ؛ و خوشى اندام با ناخواهان بودن آن ، پديد مىآيد . و ناخواهان بودن در آن اثر ندارد .
پس اگر بگويند : خوشى اندام ، هنگام ناخواه بودنش از ميان مىرود .
گفته خواهد شد : ما اين سخن را نمىپذيريم ؛ زيرا خوش آمدن اندام كار خداوند است ، و رواست آن را به هرگونه باشد ، پيوسته نگهدارد . پس سخن شايستهتر اين است كه نزديك شدن با زنان با به ناخواه وادار شدن به آن رواست ، پديد آيد . و هيچ جدائى ميان آشاميدن شراب و نزديك شدن به زنان نيست ؛ پس همچنان كه آشاميدن شراب اگر به ناخواه باشد ، دگرگون مىشود ، نزديك شدن با زنان هم ، به همان گونه است ؛ جز آن كه بيشتر فقيهان مىگويند ، نزديك شدن به ناروا با زنان ، براى به ناخواه واداشتن به آن ، به هيچگونه روا نمىگردد ؛ و براى همين است كه ما ميان آشاميدن شراب ، با نزديك شدن به زنان ، جدائى افكنديم ، و گفتيم بدى به ناروا نزديك شدن به زنان ، با به ناخواه وادار شدن به آن ، دگرگون نمىشود .
اما به ناخواه وادار كردن ، به كارى كه كسى با خودش بكند ، شايسته است ، در اين باره نيك انديشيده شود ؛ و بايد زيانى كه از آن ترساندهاند ، با زيانى كه با وادار شدن به آن بر خود وارد مىكند ، برابر گردند ؛ زيرا كسى كه به زيان رساندن كمى ، به خود وادار گرديده و از اين ترسانده شده كه اگر آن زيان كم را به خود
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 675
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٧٥