داد ، يا گمان برود ، همان كس كار نادرست ديگرى را در همان هنگام يا پس از آن انجام خواهد داد ، و يا گمان برود كس ديگرى ، جز او كار نادرستى را همان هنگام ، يا پس از آن ، انجام خواهد داد .
و ميان مردم كسانى هستند ، كه ميان اين جاها ، جدائى نهادهاند ؛ و سخن درست همان است ، كه ما گفتيم .
و آنچه از بدگوئى كردن كار نادرست ، خواسته شده ، سر نزدن آن كار است .
پس هرگاه سخن گفتن و پند دادن در سر نزدن آن كار اثر كند ، همان بس است ، و كار به همان اندازه كوتاه مىشود ، و چنانچه سخن گفتن در آن اثر نكند ، رواست تندگوئى و سختگيرى كنند . پس اگر اثر كند به همان اندازه كار ، بس مىشود ، و چنانچه باز هم اثر نكند ، مىبايست از آن جلوگيرى كنند ، و پيشگيرى نمايند ، هرچند به دردناك كردن ، و زيان رساندن و يا نابود كردن آن كس كه كار بد مىكند بكشد .
و انجام دادن اين كارها پس از آن روا مىگردد ، كه جز براى سر نزدن كار نادرست و پديد نيامدن آن از كسى كه سر مىزند ، چيز ديگرى آهنگ نشده باشد ، و براى زيان رساندن به او نباشد ؛ و خوبى انجام دادن اين كارها ، براى پيشگيرى كردن از كار نادرست ، به مانند خوبى پيشگيرى كردن از جان خويشتن است ؛ زيرا انجام دادن اين كارها جز براى پيشگيرى كردن از جان نيست ، هرچند ، به زيان رساندن به ديگران بكشد ، اما زيان رساندن به ديگران آهنگ نشده است .
و آنچه از روشهاى بزرگان ما گروه اماميه آشكار مىشود ، آن است كه اين - گونه ، نادرست نماياندن كارهاى بد ، جز براى خود امامان - بر ايشان درود بادا - و يا براى كسانى كه از سوى خود آنان ، برايشان روا داشته شده است ، براى ديگرى روا نمىباشد .
و سيد مرتضى - خدايش بيامرزاد - اين سخن را يارى داده است ، كه انجام دادن اين كارها بدون روا داشتن امامان هم ، درست است ، و گفته است : زيرا همان كارى را كه امامان مىكردهاند ، يا كسانى كه ايشان روا ديدهاند انجام مىدادند ، بايد همان را آهنگ كرد . اما آنچه او مىگويد به جز آن چيزى است ، كه امامان
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 667
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٦٧