هيچ جدائى ميان آن نيست ، كه گمان بيشتر برده شود ، از همان كسى كه از كارش بدگوئى مىشود ، كار بد ديگرى سر خواهد زد ، و يا همان كار بد ، از ديگرى جز او سر بزند ؛ زيرا در هردو صورت بد خواهد گرديد .
و ميان مردم كسانى هستند ، كه مىگويند : اگر آن كار بد ديگر ، از ديگرى به جز آن كس كه از او بدگوئى مىشود ، سر بزند ، بدگوئى كردن از شخص نخستين خوب است ؛ زيرا اگر اين را نگوئيم ، بدان مىكشد ، كه ما بايد ، براى سر نزدن كار بد ، از ديگران به آنان مهربانى كنيم ، و چنين چيزى ، درست نيست . اما سخن اين گوينده نادرست مىباشد .
و اين كه ما هردو صورت را يكسان دانستيم ، براى اين است ، كه بدگوئى كردن از كار نادرست كسى ، هنگامى بد مىشود ، كه كار بد ديگرى از همان كس ، كه از او بدگوئى مىشود ، سر بزند ؛ زيرا بدگوئى كردن از او ، به تبهكارى مىكشد ، و هنگامى كه آن تبهكارى از ديگرى هم كه به او تكليف داده نشده سر بزند ، باز هم تبهكارى پديد مىآيد ؛ پس بايد ، بدگوئى كردن از كار نادرست ، در هردو صورت ، بد باشد .
اما اين كه مىگويند : « اگر هردو جا برابر باشند » بدان مىكشد ، كه مهربانى كردن به ديگران واجب باشد ، سخنشان نادرست است ؛ زيرا مهربانى كردن ، جدا از تبهكارى كردن است ؛ براى اين كه هركس ، ديگرى را به كارى تكليف مىكند ، هركارى براى سر زدن آن كار مهربانى ( و كمك به او ) باشد ، بايد آن را انجام بدهد ؛ اما به ديگران نبايد مهربانى كند ، و سر زدن تبهكارى اين گونه نيست ؛ زيرا كسى كه از كار نادرست ديگرى بدگوئى مىكند ، و با اين بدگوئى كردن تبهكارى پديد مىآورد ، بد كرده است ، چه تبهكارى را همان كسى كه از او كار نادرست سر مىزند ، انجام بدهد ، يا ديگرى آن را انجام بدهد ؛ پس جدائى ميان آن دو آشكار گرديد .
و در اين كه گفتيم ، اگر بدگوئى كردن از كار نادرست ، تبهكارى پديد آورد ، نبايد انجام گردد ، هيچ جدائى ميان آن نيست كه گمان برود همان كسى كه از او بدگوئى مىشود همان كار نادرست را همان هنگام يا پس از آن بيشتر انجام خواهد
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 666
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٦٦