كارى كه انجام گرديده به مانند اين است ، كه كار بود شده ، بود نشده باشد ؛ و جز اين نيست ، كه از كار انجام نشده مىتوان جلوگيرى كرد . پس به ناچار بايد نشانهاى بر اين باشد كه كار نادرست را در پى گذشته انجام خواهد داد . و گمان بيشتر بر اين باشد كه آن كار باز هم از او سر خواهد زد و گام براى انجام دادنش پيش خواهد نهاد تا براى بازداشتن از انجام دادنش ، بدگوئى شود .
و نشانىهاى پىدرپى انجام دادن كارها ، برابر با روش هميشگى آن بسيار است و شناخته شده است .
و گروهى گفتند نشانى پافشارى كردن ، و هميشه انجام دادن هركارى اين است كه نشانى براى ريشهكن شدنش در ميان نباشد ؛ زيرا اگر گروهى براى شراب خوردن گرد هم آمده باشند ، و كاسههاى بزرگ بنوشند و نشانهء ديگرى هم براى بركنده شدن آنان از آن كار در ميان نباشد ، گمان بيشتر بر اين است ، كه همان گرد هم آمدن همگى نشان هميشه شراب نوشيدن آنان است .
و كسى نمىتواند بگويد : براى واجب بودن بدگوئى كردن از كار بد همين بس است ، كه روا دانسته شود در آينده اين كار از آنان سر بزند هرچند نشانهاى براى هميشه انجام دادنش در ميان نباشد .
اين سخن را از آن روى نمىتوانند بگويند ، كه اگر كار بر اين گونه باشد ، كه آنان گفتند ، بايد هركسى كه بر انجام دادن كار نادرستى توانا باشد هرچند آن را بجا نياورده باشد ، و نشانى هم بر اين نباشد كه آن را انجام داده است ، مىبايست ، از آن كار برايش بدگوئى كنند ؛ زيرا هيچ يك از كسانى كه بر انجام دادن كار درستى يا نادرستى توانا هستند ، چه آن را انجام داده باشند ، يا نداده باشند ، يافت نمىشود ، مگر آن كه روا مىباشد ، پس از لحظهاى ، آن كار نادرست را انجام بدهد . پس نمىبايست واجب بودن بدگوئى كردن از كار نادرست ، به يك جا ويژگى يافته باشد ، و در جاهاى ديگر نباشد . و نادرستى چنين سخنى آشكار است .
اما شرط سوم كه هركس از كار نادرست ، بدگوئى مىكند بايد بداند ، بد - گوئى كردنش در ريشهكن شدن آن كار از ميان انجامدهندگان اثر دارد ، دليلش اين
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 662
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٦٢