از انجام دادن كار نادرست ، بيم مىدهند ؛ و چون نمىتوان گفت اين كارها را بايد انجام داد ، بلكه دانا بودن به اين كه با انجام دادن كار نيك و بد ، سزاوار پاداش و شكنجه مىشوند ، بس است و هرچه بيشتر از آن باشد ، به مانند كارهائى است ، كه انجام دادنش بهتر از انجام ندادن است زيرا انجام دادن اين كارها انگيزهها را به دست بازداشتن از كار نادرست ، استوارتر مىگرداند .
و كسى كه مىگويد : چون جلوگيرى كردن از كار نادرست مهربانى كردن به انجامدهنده است ، پس به حكم عقل بايد از انجام دادنش جلوگيرى كرد سخن او نيز نادرست است ؛ زيرا دانا بودن به اين كه با انجام دادن كارها ، سزاوار پاداش و شكنجه مىشوند ، براى مهربانى بودن به انجامدهندهء كار نيك و بد ، بس است ؛ و هرچه بيشتر از آن باشد ، كه جلوگيرى كردن از انجام شدن كار نادرست است ، به مانند كارى است كه انجام دادنش بهتر از انجام ندادن است .
اينها سخنانى بود كه از سيد مرتضى در كتاب ذخيره آورديم . و آنچه در انديشهء من استوارتر است ، اين است كه چون جلوگيرى كردن از كار نادرست ، مهربانى كردن به انجامدهنده است ، به حكم عقل بايد از آن جلوگيرى كرد ، و دانا بودن به سزاوار شدن پاداش يافتن و شكنجه شدن ، بس نيست ؛ زيرا اگر بگوئيم بيشتر از آن ، به مانند كارى است كه انجام دادنش بهتر از انجام ندادن است ، اين بيم به درون ما مىرسد كه گفته شود ، از كار بد بازداشتن امام نيز واجب نيست ، بلكه به گونهء كارهائى است ، كه انجام شدنش بهتر از انجام نشدن است ؛ زيرا دانا بودن به اين كه با انجام دادن كار نيك و بد ، سزاوار پاداش و شكنجه مىشوند ، بس است ، و سخن ما را كه مىگوئيم : بايد سرپرستى در ميان باشد كه بدكاران را از كار خود باز دارد ، در هم خواهد شكست ، پس سخن استوارتر اين است كه بايد از كار بد جلوگيرى كرد .
سيد مرتضى - خدايش بيامرزاد - براى بازداشتن از كار نادرست ، شش شرط آورده است ، كه با گرد آمدن همهء آنها بايد انجام داده شود ، و هرگاه هر شش شرط
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 660
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٦٦٠