بياورد . و آنچه از راه گرد آمدن همهء مسلمانان بر آن بدست آمده اين است ، كه هيچيك از پاداش گرفتن و شكنجه شدن ، با ديگرى آميخته نمىشود .
و نيز از آنچه همهء مسلمانان بر آن گرد آمدهاند ، دانستهايم ، كه بايد شكنجه شدن از پى پاداش گرفتن نباشد ؛ اما دليلى نداريم ، كه برساند از پس شكنجه شدن پاداش بايد ندهند ، به جز كافران كه دانسته شده است از پى شكنجه شدنشان پاداشى به آنان داده نخواهد شد اما دربارهء گنهكارانى كه نمازخوان باشند هيچ دليلى نداريم .
و چنين نيست كه اگر شكنجه ديدن از پى پاداش گرفتن باشد ، بايد كسى كه شكنجه مىشود ، در آسودگى و خوشى باشد ، زيرا مىشود كه خداوند او را از انديشه كردن در آنچه به او خواهد رسيد ، سرگرم كند ، و به انديشه كردن در چيز ديگرى وادارد ؛ و چگونه مىشود او را از انديشه كردن دربارهء دردناك كردن شكنجه به چيز ديگر ، نگمارد ؟
بالاتر از آن ، اگر او بداند ، كه شكنجهاش پايان خواهد يافت ، با آنكه از شكنجههاى گوناگون خود همآگاه باشد ، آن را بشمار نخواهد آورد ، و به مانند اين خواهد بود ، كه مىگوئيم مردمى كه در آتشند ، خداوند را آشكار مىشناسند و دشوارى نگريستن به او از آنان مىافتد ، اما ديدار او را به انديشه نمىآورند ، با اينكه همين نگريستن به خداوند ، براى مردم بهشت آسودگى مىباشد .
بالاتر از آن كسانى كه در آتشند مىدانند ، فرزندانشان در بهشت مىباشند ، و مىدانند دشمنانشان در آتش هستند ، و با اين همه اين شادمانى را بشمار نمىآورند . هرچند هنگامى كه مردم بهشت بدانند فرزندان آنان با خودشان در بهشت مىباشند ، و دشمنانشان در آتش هستند ، همين انديشهها براى آنان شادمانى مىآورند .
پس آنچه در اينباره گفتند و از آن پرسيدند ، درست همين است ، كه ما پاسخ گفتيم ، چه بگويند ، خداوند آنان را به انديشههاى ديگر ، مىگمارد يا به انديشهء ديگر سرگرم مىكند ، و يا چيز ديگر بگويند .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 578
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٧٨