شايستهتر است ، يكديگر را از ميان نبرند .
بالاتر از آن ، اينكه گفتند ، نمىشود ، يك نفر سزاوار ستودن و سرزنش شدن با هم باشد ، نشدنى بودنش ، از اين دو بيرون نيست ، كه يا چون ستاينده و سرزنش كننده يك نفر است ، ناشدنى مىباشد ، و يا براى اين است ، كه يك نفر هم سزاوار بزرگ وانمودن است ، و هم سزاوار سبك شمردن است ، نمىشود ، سزاوار ستودن و سرزنش شدن هردو با هم باشد ، پس اگر نخست درست باشد ، مىبايست ، شدنى نباشد يكى از دو نفر يك نفر را بستايد ، و ديگرى همان كس را سرزنش كند ، زيرا اگر نشدنى بودنش به كسى كه اين دو كار دربارهاش انجام مىشود ، بازگشت كند ، براى نشدنى بودن آن هيچ تفاوتى نيست ، كه ستاينده و سرزنشكننده ، يك نفر يا دو نفر باشد ، و در هردو صورت انجامنشدنى خواهد بود ؛ و انجام دادن هردو كارى كه ضد يكديگر باشند ، نيز به همين گونه خواهد بود ؛ با اينكه آشكار است ، كه مىشود ، يكى از دو نفر او را بستايد و ديگرى او را سرزنش كند .
و چنانچه ناشدنى بودن ستودن و سرزنش كردن او به انجامدهنده بازگردد ما آشكار كرديم ، كه آن دو يكديگر را نيست نمىگردانند ، چه ستودن و سرزنش كردن در دل باشد ، و يا به زبان بازگشت نمايد . آيا نمىبينى بازگو كردن بخشش خوشيها ، و دل نهادن بر سپاسگزارى كردن از آن با ، باور داشتن بدكارى خود ، و دل نهادن بر پشيمان شدن از آن ، يكديگر را از ميان نمىبرند و نمىتوان هردو را در يك سخن گنجانيد ، زيرا بنابر آنچه آشكار كرديم ، گرد نيامدن هردو در يك سخن به نبودن افزار بازگشت مىكند .
پس اگر بگويند : سزاوار ستوده شدن ، و سرزنش گرديدن از اين رو با هم در يك نفر گرد نمىآيند كه به انگيزهها باز مىگردد ؛ زيرا انگيزهاى كه به بزرگ وانمودن زيد وادار مىكند ، در همان زمان ، از كوچك شمردن او ، روگردان مىكند .
گفته خواهد شد : ما نمىپذيريم كه هرچيزى به بزرگ وانمودن ، زيد
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 575
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٧٥