دانستنى نيست ، و از راه شنيدنىها ، بايد به آن پى برده شود ، پس دانستن اينكه چه كسى سزاوار شكنجه كردن مىشود ، شايستهتر است از راه شنيدنىها باشد .
و نيز ثابت شد كه هركس كار بد انجام دهد سزاوار شكنجه ديدن مىشود ، پس ناگزير بايد كسى باشد كه سزاوار شكنجه دادن گردد ؛ و اگر نه سزاوار شكنجه ديدن شدن ، درهم مىشكند ، و روا نيست گروهى از ما ، سزاوار گردند ، كه گروه ديگر را شكنجه دهند ؛ زيرا اگر چنين چيزى روا گردد ، بايد همهء خردمندان سزاوار اين گردند كه او را شكنجه بدهند ؛ همچنان كه همهء خردمندان مىتوانند او را سرزنش كنند ؛ و از اين برمىآيد كه بايد هرخردمندى را خداوند آفريده است يا خواهد او را آفريد خوب باشد ، هركسى را كه كار بد مىكند شكنجه دهدش ؛ همچنان كه سزاوار بودن سرزنش كردن به همينگونه است ؛ زيرا سزاوار شدن شكنجه دادن بر گروهى به جز ديگران باز نمىايستد ؛ و چنين گفتارى كه هركسى بتواند هر بدكارى را شكنجه كند نادرست مىباشد . و چون سزاوار گرديد شكنجه دادن بندگان نادرست دانسته شد آشكار مىشود كه خداوند ، به اين ويژگى دارد ، كه بد كاران را خود او شكنجه دهد .
و كسى نمىتواند بگويد ، كه هركس به او بدى شده است ، سزاوار شكنجه دادن كسى مىباشد كه به او بدى كرده است ، زيرا به او بدى رسانده است و به ديگرى بدى نكرده است .
اين سخن از آنجا نادرست است كه براى بدى رساندن از اين رو ، سزاوار شكنجه شدن مىگردند ، كه كار بدى است و بد بودن كارى به كسى ويژگى ندارد ؛ و اگر بدى رساندن كار بدى نبود بايد هيچكس بر انجام دادنش سزاوار سرزنش شدن و شكنجه ديدن ، نگردد .
بالاتر از آن ، گاهى سزاوار شدن شكنجه ديدن ، براى كارى است كه بدى رساندن نيست ؛ و در اين هنگام ، همان سخن ، پيش مىآيد كه چه كسى سزاوار شكنجه كردن مىشود ؛ زيرا دليلى ندارد كه يكى از خردمندان به شكنجه كردن ويژگى داشته باشد .
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 567
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٦٧