شكنجه دادن با اينكه پس مىافتد ، از انجام دادن كار بد ، باز دارد ، از دست دادن پاداش هم به مانند همان است .
پس اگر بگويند : آيا چنين نيست كه چون آنچه در آغاز به انديشه مىرسد او را آگاه مىگرداند كه بايد بينديشد ، و به او مىگويد از اين آسوده مباش كه آفرينندهاى داشته باشى ، و از سوى او ، براى كارهاى بدى كه از تو سر مىزند ، سزاوار شكنجه ديدن شوى ، و پس از آنكه او را شناختى و او برايت شناسا گرديد و دانستى كه بر انجام دادن كار بد شكنجهات خواهد كرد ، به دست باز داشتن از كار بد نزديكتر خواهى شد ؛ و همين آشكار مىكند كه سزاوار شدن شكنجه ديدن به حكم خرد مىباشد .
گفته خواهد شد : آنچه در آغاز به انديشه مىرسد ، مىگويد ، پس از آنكه آفريننده را شناختى خواهى دانست ، تو براى كارهاى بد اگر انجام بدهى سزاوار شكنجه شدن مىگردى ؛ و پس از آنكه خدا را شناختى چيزى وجود ندارد ، كه برساند سزاوار شدن شكنجه از سوى او ، چگونه دانسته مىشود ، آيا آن را از راه عقل بايد فهميد يا از خود او بايد شنيد ؟
و هيچ گفتگوئى در اين نيست ، كه سزاوار شدن شكنجه ، دانستنى نمىباشد ، مگر پس از آنكه خداوند برتر از همه چيز شناخته شده باشد تا بتوان از راه شنيدنىها به آن پى برد ، و از شنيدنىها نمىتوان بدان پى برد ، مگر پس از آنكه ، خداوند برتر از همه چيز ، شناخته شده باشد و دانسته شده باشد كه جز او كسى سزاوار شكنجه كردن نيست ؛ و هيچيك از بندگانش شايستگى شكنجه كردن را ندارند .
و پارهاى از دانشمندان ، گفتهاند ، كه گروهى از ما سزاوار شكنجه كردن گروه ديگر مىشوند ، و ما از اين رو گفتار نخست را برگزيديم ، كه همهء مسلمانان بر اين گرد آمدهاند ، كه جز خداوند برتر از همه چيز ، ديگرى سزاوار شكنجه كردن نمىشود و سخن كسانى كه جز اين را مىگويند ، تازه پيدا شده است .
بالاتر از آن ، ما آشكار كرديم كه سزاوار شدن شكنجه كردن از راه عقل
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 566
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٦٦