عقل دانستنى نيست و در اين گفتگو كرديم كه پاداش دادن را به مانند ستودن دانسته بودند ، در اينباره نيز گفتگو كرديم ؛ پس سخن گفتن در سزاوار شدن شكنجه ديدن هم به مانند همان است و روئى ندارد كه دوباره آن را بازگو كنيم .
پس اگر بگويند : چنانچه سزاوار شدن شكنجه ديدن پايانپذير باشد به كسى كه بايد شكنجه شود ، آسودگى خواهد رسيد ، و شكنجه ديدنش با خوبى ، آميخته خواهد گرديد و از شكنجه ديدن بيرون خواهد رفت .
خواهيم گفت : جائى كه در هميشگى بودن پاداش گفتگو مىكرديم در اينباره نيز سخن گفتيم ، و اگر خدا بخواهد آنجا كه دربارهء نابود شدن پاداش و شكنجه با يكديگر سخن خواهيم گفت اين را هم نيز بپايان خواهيم رساند .
و چيزى كه خواهيم گفت ، اين است كه گناهان دو گونهاند : كافر شدن و كارهاى ديگرى كه جز كافر شدن مىباشند ؛ دربارهء كافر شدن همهء مسلمانان برآنند كه كافر ، سزاوار شكنجه ديدن هميشگى مىباشد ، و ميان گروه مسلمانان هيچ گفتگوئى در اينباره نيست . اما گناهانى كه كافر شدن نباشند هيچ دليلى بر اين وجود ندارد ، كه شكنجه ديدن بر آنها هميشگى باشد ؛ بلكه بنابر آنچه اگر خدا بخواهد ، خواهيم آورد ، دليل داريم كه بايد شكنجه ديدن ، پايان پذيرد .
پس اگر بگويند : چنانچه كافر شدن ، چون بد است ، سزاوارى شكنجه ديدن هميشگى را فراهم مىكند ، بايد با انجام دادن هركارى كه بد باشد ، سزاوار شكنجه ديدن هميشگى گردند .
خواهيم گفت : هرچند بد بودن كار ، سزاوار شدن شكنجه ديدن را فراهم مىگرداند اما با اين كه همهء كارهاى بد در بد بودن با هم انبازند ، گاهى سزاوار شدن شكنجه ديدن ، دو چندان مىشود ، و انباز بودن ، در بدى انبازى در برابر بودن شكنجهها را همه وقت ، فراهم نمىكند ؛ پس كافر بودن و جز آن نيز ، با اينكه در بدى انباز مىباشند ، رواست ، به يكى از آن دو شكنجه هميشگى فراهم شود ، و با ديگرى پايان - پذير باشد .
پس اگر بگويند : همهء گروه مسلمانان بر اين گرد آمدهاند كه كافر ، با گناهان
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 569
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٦٩