سزاوارى رسانده شود ؛ زيرا زيان رساندن ، به سزا نمىباشد ، مگر با سبك شمردن و خواركردن همراه گردد ، و مىتوانى بگوئى شكنجه كردن ، زيانى است كه سبك شمردن و خوار كردن با آن همراه باشد ؛ زيرا با آن همراه نخواهد بود ، مگر آن كه سزاوارش باشند .
تاوان : همان سودى است كه به سزاوارى داده شود ، و از بزرگ وانمودن و بزرگ داشتن تهى باشد .
پس به سود بودن ، از آنچه سود نيست جدائى مىيابد ؛ و يا سزاوار بودنش از بخشش كردن ، جدا مىشود ؛ و بر آنگونه كه سخن را در آن آشكار كرديم ، به اين كه از بزرگ وانمودن و بزرگ داشتن تهى مىباشد ، از پاداش دادن جدا مىگردد .
و سزاوارى ستودن ، با انجام دادن كارى كه بايد انجام گردد و با كارى كه انجام دادنش بهتر از ندادن است ، و با خوددارى كردن از كار بد ، پديد مىآيد .
و جز به اين سه چيز به كارى كه انجام دادن و ندادنش برابر باشد ، و يا به انجام دادن كار بد ، سزاوارى ستودن هيچ فراهم نمىشود .
سيد مرتضى - خدايش بيامرزاد - در كتاب ذخيره گفته است : هيچ كارى نيست كه با فروگذارى كردن در آن سزاوارى ستودن فراهم گردد ، مگر كار بد ، و اين سخن ، در هم شكستنى مىباشد ؛ زيرا فروگذارى كردن در پرداخت كردن هر چيزى كه بايد پرداخته شود ، اما با پرداخت كردن آن ، زيانى به بار آيد ، شايستگى ستودن ، فراهم مىشود ؛ مانند شكنجه دادن از سوى خداوند برتر از همه چيز ، و باز پرداختن وام كه هريك از ما انجام بدهد . پس آنچه را سيد مرتضى يادآور شد ، در هم شكسته مىشود .
اما با فروگذارى كردن در كارى كه بايد انجام داده شود ، يا آنچه انجام دادنش بهتر از انجام ندادن است ، شايستگى ستودن فراهم نمىشود ؛ زيرا با فروگذارى كردن در كارى كه بايد انجام گردد ، سزاوارى سرزنش يافتن فراهم مىشود ، و با دست بازداشتن از كارى كه انجام دادنش بهتر از انجام ندادن است ، به مانند دست
تمهيد الأصول في علم الكلام ( تمهيد الاصول در علم كلام اسلامى ) ( فارسى ) — صفحة 538
مساهمون: الشيخ الطوسي
ص٥٣٨